хона Нақди Расонаӣ Зиндагии нопок: чӣ гуна саҳнаҳои ошкоро дар шабакаҳои давлатии Тоҷикистон мардумро ба...

Зиндагии нопок: чӣ гуна саҳнаҳои ошкоро дар шабакаҳои давлатии Тоҷикистон мардумро ба ҳаяҷон меоранд

Қариб ҳама шабакаҳои телевизионии давлатии «Тоҷикистон» навори 17-дақиқаиро бо номи «Муллои фосиқ» намоиш доданд, ки дар он мард ва зан алоқаи ҷинсӣ мекунанд. Намоиши чунин ҳикоя аз як парвандаи ҷудогона барои расонаҳои давлатии Тоҷикистон аст. Манижа Қурбонова, мунаққиди расонаии «Новый репортер» дар бораи ин тамоюл нақл мекунад.

Дар Тоҷикистон моҷарои асосии ҷинсии солҳои охир бо муллоҳо рабт доранд. Навори охирин, ки шоми 24-уми июл дар эфири шабакаҳои давлатии Тоҷикистон намоиш дода шуд, дар бораи амалҳои зишти як сокини шаҳри Бохтар, дар ҷануби Тоҷикистон — Тоҷиддин Талбеков, ки мардум ӯро чун «Мулло Тоҷиддин» мешиносанд, нақл кард. Дар навор дида мешавад, ки чӣ гуна Талбекови нимбараҳна дар суфа, паҳлӯи як зан дар утоқи худ нишастааст. Баъдан онҳо алоқаи ҷинсӣ мекунанд. Ҳама лаҳзаҳои ҷолиб бо камераи пинҳонии дар утоқ насбшуда ба навор гирифта шуданд. Манзараҳои ошиқона ва чеҳраи қаҳрамононро пӯшидаанд, аммо баъдан рӯзноманигорон чеҳраи Талбековро ба таври ошкоро нишон медиҳанд, гӯё мегуфта бошанд, ки ин маҳз ҳамон  касест алоқаи ҷинсӣ мекард.
Ҳамзамон, амалҳои фосиди муллоҳо ва табибон дар Тоҷикистон бо моддаи алоҳидаи Кодекси ҷиноӣ муҷозот карда мешаванд, аз ин рӯ дар кадр пайдо шудани мулло Тоҷиддин барои ӯ хуб нест. Дар соли 2016 қонунгузорӣ бо мақсади “таъқиби ҷинсӣ бо истифодаи сеҳру ҷоду” тағйирот ворид кард.

Дар кадрҳо чеҳраи занону мардони одӣ нишон дода мешавад, ки барои мулоқот бо мулло Тоҷиддин дар навбат истодаанд. Гузашта аз ин, одамон мекӯшанд, ки аз камера рӯй гардонанд, занон дар паси рӯймолашон пинҳон мешаванд, аммо бо ягон сабаб касе аз он ҷо намеравад. Дар Тоҷикистон баъзе муллоҳо ҳамчун табиб ва сеҳргар худро шинос мекунанд ва дар байни сокинон хеле маъмуланд. Барои тибби халқӣ бидуни иҷозатнома фаъолият кардан дар ҷумҳурӣ ҷарима, дар баъзе ҳолатҳо ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешавад. Аммо касе барои даст кашидан аз ин фаъолият шитоб намекунад.

Дар аввалин кадрҳои навори 17-дақиқаӣ, дар садои паси кадр гуфта мешавад, ки асри 21 — асри рушди технологияҳои нав — одамоне ҳастанд, ки барои ҳалли мушкилоти худ ба муллоҳои ҷоҳил ва табибони халқӣ муроҷиат мекунанд. Ин вақт дар тасвир нишон дода мешавад, ки чӣ гуна мардум дар ҳавлии назди хонаи дуошёна нишастаанд. Ва он гоҳ овози наттоқ тунд мешавад. Ӯ он муллоро бе нишон додани номаш «муллои дайдуи қаллоб» мугӯяд ва сипас тамошобин тасвиреро мебинад — мард дар диван нишаста, дасти занро мегирад. Баъдан наздикии онҳо дар тасвир дида мешавад. Дар ин вақт, боз ҳам наттоқ мегӯяд, ки баъзе мардон занонашонро барои табобат ба назди муллоҳо меоранд ва сипас дар пушти дар интизорӣ мекашанд. Ва намедонанд, ки дохили он ҷо чӣ ҳодиса рух дода истодааст.

Ва ногаҳон ба бинандагон фаҳмонида мешавад, ки муносибат бо тӯморҳо ва сеҳру ҷодуе, ки аз ҷониби дин дастгирӣ намешавад, аз ҷониби ҳизби сиёсии мамнӯи наҳзати исломӣ (ҲНИТ) дар кишвар, ки террористӣ эълон ва пароканда шудааст, тасдиқ карда мешавад. Ҳамзамон бо ин хулосаҳо, манзараи маҳрамонаи қаҳрамонҳо, инчунин ҷадвале нишон дода шудааст, ки дар болои он даҳ коғаз, ғалтаки ришта ва тасбеҳ гузошта шудааст.

Пас аз зикр кардани ҲНИТ, муаллифон номи як касро, ки дар саҳнаҳои эротикӣ намоён шудааст, ном мебаранд. Маълум мешавад, ки он кас Тоҷиддин Талбеков ҳамон — Мулло Тоҷиддин аст. Ҳамзамон дар сужа наворҳои оперативӣ мавҷуданд, ки дар он мулло ба полис пора пешниҳод мекунад.

Бори аввал нест

Сужа дар бораи зиндагии маҳрамонаи мулло дар ҷомеаи Тоҷикистон бори аввал нест. Дар ҷумҳурӣ ин гуна ҳикояҳо аз соли 2013 пайдо мешаванд. Баъзан дар YouTube ва баъзан дар каналҳои давлатӣ нашр мешаванд, муаллифонашон ҳамеша номаълуманд ва танҳо метавон тахмин зад, ки чӣ гуна ин кадрҳо ба рӯзноманигорон мерасанд. Масалан, соли 2013 «мулло-ҷодугар» Асадулло Иброҳимов ба ҳафт соли зиндон ва ҷарима маҳкум шуд.  Далелҳо сабти пинҳонии муоширати ӯ бо як «бемор» аст, ки мулло аввал аз Қуръон иқтибос меорад, пас амалҳои хусусияти ҷинсӣ дошта, содир мекунад. Ин ҳикоя дар YouTube нашр карда шудааст. Ҳарчанд дар додгоҳ Иброҳимов изҳор дошт, ки ӯ ба занон танҳо бо тӯмор даво мебахшаду амалҳои ҷинсӣ бо ризоияти худи зан сурат гирифтааст, қарори суд хеле шадид буд.

Боз як ҷанҷоли калон дар соли 2014 рух дод. Он вақт телевизиони Тоҷикистон наворҳои пинҳонии мулло Нарзуллои Салихови 66-соларо нишон дод, ки аввал бо «бемор» -и худ ба таври хос муошират мекунад ва сипас ба полис мефаҳмонад, ки ӯ ба занони нозой тавассути шланг дуо хондааст. “Занҳо як нӯги шлангро ба худ андохтанд ва ман дар охири дигари он дуо хондаам. Дуоҳои ман 5, 10 ва 15 дақиқагӣ буданд” — иқрор мешавад, Салихов.

Худи ҳамон соли 2014, шабакаҳои телевизионии давлатӣ боз як наворро намоиш доданд: дар видео духтар нақл мекунад, ки чӣ гуна ӯ қурбони фиреб ва зӯроварии ҷинсӣ аз ҷониби мулло Асадулло Каримови 53-сола шудааст. Вай дар бадани духтар бо ҳуруфи арабӣ ҷодуе менависад, то дӯстписари ӯро афсун кунад. Баъдтар қиссае дар бораи имомхатиби минтақаи Бохтар (ҳоло Кушониён) — Абдураҳим Иброҳимов, нашр шуд. Як сол қабл дар бораи Мулло Сулаймон Саъдиев ва ду моҳ қабл — дар бораи «муллои пофессор» Раҷабалӣ Саидов низ чунин қиссаҳо рух дода буданд.

Эҳтимолияти бегуноҳиро фаромӯш кардаанд

Аммо бармегардем ба Мулло Тоҷиддин. Мо филмро пурра таҳлил намекунем, аммо якчанд нуқтаи муҳимро аз нигоҳи ахлоқӣ ва ҳуқуқӣ таҳлил мекунем.

Нахуст, эҳтимолияти бегуноҳиро бояд фаромӯш накард. Аз оғози сужа, овози паси кадр, ки Талбековро тавсиф мекунад, мегӯяд, ки «ин мард 17 соли умри нопоки худро бо пешвоёни динӣ дар Рашт, Бохтару Хатлон таҳсил карда гузаронидааст». Маълум аст, ки да сужа паст задани шаъну эътибори на танҳо шахси зикршуда, балки пешвоёни динии минтақаҳои номбаршуда дида мешавад. Ҳамзамон Талбековро рӯзноманигорон «муллои шайтон» низ меноманд.

Нуктаи дигар он аст, ки дар сужа аъзои оилаи қаҳрамон нишон дода шудааст. Масалан, онҳо ду аксеро нишон медиҳанд, ки Талбеков бо ду зани гуногун гирифтааст. Садои паси кадр мефаҳмонад, ки инҳо ду зани ӯ ҳастанд. Рӯйи занон хира карда шудааст, аммо рӯзноманигорон ном, соли таваллуд ва ҳатто суроғаи онҳоро нишон медиҳанд. Дар қитъа хонаи Талбеков низ нишон дода мешавад. Ва дар оянда аъзои бегуноҳи оилаи ӯ бояд бо ин ҳама зиндагӣ кунанд.

Дилафрӯз Рустамова, номзади илмҳои филология, муовини раиси Кумитаи телевизион ва радиои Тоҷикистон дар таҳқиқоти худ оид ба мушкилоти риояи одоби касбӣ дар барномаҳои телевизиони “Тоҷикистон” дар саволҳои дорои хусусияти маҳрамона дахл дорад, менависад: «Ба гуфтаи коршинос, тавассути дахолати бесамар ба ҳаёти ҷинсии инсон ва баъзан диктати ошкоро метавонад ба ҳама ҳадафҳо расонад”.

«Ин вазъ метавонад ба муқовимати ҷиддии иттилоотӣ оварда расонад», — қайд мекунад Рустамова, ки айнан пас аз намоиши сужа рух дод. Вақте ки навор дар каналҳои YouTube нашр карда шуд, хашми корбаронро маҳдуд карда намешуд. Асосан, шарҳҳои онҳоро ба ду гурӯҳ тақсим кардан мумкин буд: онҳое, ки аз амали мулло ва шахсиятҳои мазҳабии ба ин монанд ба хашм омадаанд; ва онҳое, ки на амали қаҳрамони барнома, балки муаллифони онро маҳкум мекунанд.

Масалан, корбарони шабакаҳои иҷтимоӣ саволҳои мантиқӣ медоданд: «Оё намоиши чунин саҳнаҳо дар шабакаҳои давлатӣ қобили қабул аст?” Он гоҳ муаллифони ҳикоя бояд барои паҳн кардани порнография ба ҷавобгарӣ кашида шаванд», — гуфт яке истифодабарандагон.  Аксари корбарон ин наворро «беҳтарин намоиш» номида, хоҳиш кардаанд, ки «исломро таҳриф накунанд, ки ба он рабте надорад».

Агар мо сужаро аз нуқтаи назари техникӣ таҳлил кунем, он гоҳ кадрҳо на ҳама вақт ба ҳам мувофиқат мекунанд.  Ҳамзамон ба як пайдарпаии ягонаи навор, ки ба матни паси кадр мувофиқат мекунанд. Аслан ҳамааш омезиш ёфтааст: садои паси кадр дар бораи он, ки одамон дар асри 21 чӣ гуна технологияҳоро истифода мебаранд, дар кадр синфи компютерҳои фардӣ дар мактабҳои Тоҷикистон намудор мешаванд, сипас лабораторияҳои зебои хориҷӣ ва ногаҳон тамошобин наворҳои даҳшатноки аз бойгонии ҷанги шаҳрвандиро мебинад. Дар ин ҷо якбора наттоқ журналистбонуи афғон — Фархундаро хотиррасон мекунад, ки вай аз ҷониби исломгароёни радикалӣ кушта шуда буд. Ҳамаи инро наворҳои Талбеков халалдор мекунад, ки бо зане мунтазам алоқаи ҷинсӣ мекунад. Баъдан нишон дода мешавад, ки паси панҷара истодааст ва ҳатто дар назди камера гиря мекунад.

Дар натиҷа, тамоми сужа ба он меравад, ки гурӯҳи террористии ҲНИТ дар Аврупо то ҳол амал мекунад ва мехоҳад боз халқи тоҷикро ба ҷанг барад. Ва баъд аз он — боз ҳам ногаҳон дар кадр як пои зан, ки онро қаҳрамони сужа — «муллои шайтон» мебӯсад, нишон дода мешавад. Садои паси кадр мардумро даъват мекунад: ҳама бояд ҳушёр бошанд, сулҳ ва оромиро ҳифз кунанд. Дар охири навор бошад — кӯчаҳои зебои Душанбе, ҳама ҷой гулҳо, кӯдакон ва занони хандон нишон дода мешавад.

Манижа Курбанова
Журналист, в медиа почти 25 лет, из них 12 лет проработала в медиагруппе «Азия-Плюс». Была редактором в нескольких изданиях, в том числе таджикоязычных.

ЯК ҶАВОБ ТАРК

Лутфан шарҳи худро ворид кунед!
лутфан номи худро дар ин ҷо нависед

МО ОХИРИН ЗАМЕТКИ

Се таркиби филми мустанад аз Ҷон Алперти дастон. Вохӯрии эҷодӣ дар Мактаби филмҳои мустанад

14 уми апрел дар доираи “Мактаби филмҳои мустанад. Формати кӯтоҳ” вохӯрии эҷодӣ бо Ҷон Алперт коргардони шинохта баргузор гардид. Вай хабарнигор ва таҳиягари филми...

Се гузориш аз ҷамъоварии пиёз ва ҷаҳонишавии ҷомеа. Шарҳи хабарҳои ҷамъбастӣ дар шабакаҳои телевизионии...

Ҳафтаи сипаришуда дар барномаҳои ҷамъбастии шабакаҳои телевизионӣ, ниҳоят масъалаи вазъият дар марзи Тоҷикистону Қирғизистон баррасӣ гардид. Аммо он ҳангоми муҳокимаи масъалаҳои амният дар минтақа...

Сулҳу суботу осоиштагӣ, ҷангҳои итилоотӣ ва «Ворух-Истиқлол». Шарҳи хабарҳои ҷамъбастӣ дар шабакаҳои телевизионии Тоҷикистон...

Ҳафтаи сипаришуда дар шабакаҳои телевизионии «Тоҷикистон» масъалаҳои амнияти Афғонистон, пирузии дастаи “Истиқлол” ва ҳатто обшавии пиряхҳоро баррасӣ намуданд, аммо доир ба вазъияти муташанниҷ дар...

Голи Манучеҳр ва муаррифии Мистер Чен. Шарҳи хабарҳои ҷамъбастӣ дар шабакаҳои телевизионии Тоҷикистон аз...

Барномаҳои ҷамъбастии шабакаҳои асосии кишвар рӯз аз рӯз пурмуҳтаво ва шавқовар шуда истодаанд. «Тоҷикистон» (ТВ «Тоҷикистон») ғайричашмдошт дар қатори хабарҳои расмӣ аз пирӯзии футболбозони...

Санҷиш: Оё шумо як хабарнигори соҳибахлоқ ҳастед?

Дар Тоҷикистон баҳсҳо перомуни меъёрҳои ахлоқии рӯзноманигорӣ зиёд нестанд, аммо агар  чунин иттифоқ афтад, баҳсу муҳокимаи доғро мушоҳида мекунем. Этика як категорияи динамикӣ аст...