Бұл аптада сараптамалық бағдарламалардың басты тақырыбы – Қасым-Жомарт Тоқаевтың Түркияға мемлекеттік сапары туралы болды. Ол Анкарада Түркия басшысымен кездесіп, ел үшін маңызды келіссөздер жүргізді, сондағы ірі компаниялардың басшыларымен жүздесті. Өткен аптада Нұр-Сұлтанда Сәбит пен Сағи есімді екі азамат тұрғын үйдің 8-қабатында терезеде ілініп тұрған баланы құтқарып қалды. Аптаны қорытындылайтын бағдарламалар осы оқиға туралы арнайы сюжет ұсынды. «Жеті күн» бағдарламасы екі жігіттің ерлігі туралы баяндап, «Қауіптің көзі» аталатын сюжетте балалардың қауіпсіздігі туралы мәселе көтерді. «Айна» авторлары құтқарылған баланың анасымен сұхбаттасқан. Ал Apta ұсынған материалда психологтар, депутаттар мен ата-аналар бұл жағдайды талдауға тырысады. Үй салғанда бала қауіпсіздігін сақтауға байланысты ұсыныстар айтылды.

 «Жеті күн», «Хабар»

«Жеті күн» бағдарламасы Президенттің Түркияға мемлекеттік сапарына ерекше мән берді. Бағдарламаның басым бөлігін президент тақырыбына арнайтын мемлекеттік арна үшін бұл қалыпты нәрсе. Алдымен бағдарлама жүргізушісі Дархан Әбдіуахит сапар туралы студияда тұрып әңгімеледі, екі жақты кездесу барысындағы сөйлеген сөздерден үзінді берілді. Содан кейін арнайы сюжетке кезек берілді. Сюжетте сапар барысына, жасалған келісім-шарттардың маңызына терең сараптау аз. Қазақстанның Түркиядағы елшісін, еліміздің Сауда және интеграция министрін, түркиялық кәсіпкер мен жазушыны сөйлеткен.

Дархан Әбдіуахит студияда саясаттанушы Аян Сакошовпен бірге осы сапар барысын талдады.

Өткен аптада Сәбит пен Сағи есімді екі жігіттің ерлігі қоғамда қызу талқыланды. Олар Нұр-Сұлтандағы көпқабатты үйлердің бірінде 8-қабатта терезеден құлағалы тұрған бүлдіршінді құтқарған еді. Бұл туралы Дархан Әбдіуахит студияда тұрып баяндап, Сәбиттің, оның ата-анасының пікірін берді. Бұл тақырып «Қауіптің көзі» аталатын сюжетте жалғасты. Көп қабатты үйдің терезесі бүлдіршіндерге қауіпті баяндаған сюжетте 4-қабаттан құлап, аман қалған баланың әкесін сөйлетті, Төтенше жағдайлар мекемесінің өкілі, психолог мамандар, «Әкелер одағы» ұйымының мүшесін сөйлетті. Сондай-ақ, Назарбаев зияткерлік мектебінің оқушысы терезені қауіпсіз ашу мақсатында ойлап тапқан өнер табысын көрсетті. Мәселені шешудің  жолы ұсынылды. Тиянақты сюжет.

«Жеті күн» несие тақырыбын жиі сөз ететін болды. Бұл жолғы сюжетке Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымованың мәжілістегі баяндамасы арқау болған. Проблемалық несиелер, микроқаржы ұйымдары мен онлайн берілетін несие мәселесін айта келе, «Жеке тұлғаның банкроттығы туралы» заң талқыланып жатқанын баяндаған сюжет.

«Ауыл аманаты» – Жамбыл облысында шаруалардың табысын көтеру мақсатында жүзеге асып жатқан жоба. Осы бағдарлама беретін мүмкіндіктер, оның мақсат-міндеті туралы сюжет ұсынылды. Сюжетте сарапшылар, жауапты мамандар, кейіпкерлер бұл жобаның тиімді тұсын, қарапайым шаруаларға зор көмек болғанын айтты. Сарапшылар бұл бағдарламаның басқа өңірлерде де жалғасын табуы керектігін, Қаржы министрлігі мен Ұлттық экономика министрлігі бұл бастаманы қолдап, қаржы бөлуі керек екенін айтқан. Алайда, министрлік өкілдерінің түсініктемесі берілмеді.

Конституцияның 6-бабы, 3-тармағына енгізілетін өзгерістерге талдау жасалған сюжет әзірленген. Сарапшылар аталмыш тармақтың ескі және жаңа редакциясын салыстыра отырып, «Жер мен оның байлығы халыққа тиесілі» деген жаңа редакцияның маңызын түсіндірді. Осылайша референдум тақырыбын да қозғап өтті.

Ашық нормативтік-құқықтық актілер порталында Нұр-Сұлтан қаласының сәулетіне қатысты ережелер талқыға шығарылды. Ақбөпе Тәңірберген әзірлеген сюжет жаңа ережелерді негізге ала отырып жасалған. Бұл материалға елорда тұрғындарының жақын салынып жатқан құрылысқа қарсы болып, пикет ұйымдастыруы себеп болған. Әдетте апталық сараптамалық бағдарламаларда Ашық нормативтік-құқықтық актілер порталында талқыға шығарылатын қаулылар мен жобалар туралы сюжет әзірлене бермейді. Сондықтан «Жеті күннің» бұл талпынысы қуантты. Алдағы уақытта авторлар аталған порталда талқыға түсетін жобаларды халыққа жиі таныстырып, бұл жолғыдан да терең талдау жасайды деген үміттеміз. Жалпы «Жеті күн» бағдарламасының бұл санында авторлардың ізденісі, пікір алуандығын сақтауға, тақырыпты ашуға талпынысы байқалды.

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы»

Махамбет Бейбітшілік әзірлеген сюжет Қазақстан мен Түркия арасындағы әскери, экономикалық саладағы ынтымақтастық туралы болды. Президент бастаған қазақстандық делегацияның мемлекеттік сапарына терең тоқталмағанымен, екі ел арасындағы негізгі келісімдерді атап өтті. Соның бірі – әскери саладағы ынтымақтастық. Атап айтқанда, «Анка» ұшқышсыз ұшу аппараттарын жасау туралы келісім. Осы бағытта бірлесе жұмыс істеуге ниеттеніп отырған қазақстандық компания басшысын сөйлетіпті.

«eGov куәгері» айдарында Гүлнәзия Жалғасқызы әдеттегідей мемлекеттен берілетін жәрдемақы түрі – атаулы әлеуметтік көмек туралы сөз етті. Студияға Еңбек министрлігінен жауапты маман шақырып, халықтың атаулы әлеуметтік көмек алуға қатысты сауалдарына жауап берді. Тікелей эфирге көрермендер хабарласып, сұрақ қойды. Тұрғындарға берілген азық-түлік арасынан құрт шыққаны туралы фото-дәлел келтірді, алайда министрлік өкілінің жауабы аса тұщымды болмады. Жүргізуші де сұрақты терең қазбаламады. Былтыр да мерзімі өткен азық-түлік берген дүкенге қандай шара қолданылды деген сұрақтың басы ашық қалды.

«Айна» бағдарламасы Нұр-Сұлтандағы ретсіз құрылыс мәселесін көтерді. Махамбет Бейбітшілік қала әкімшілігінің қаулысымен тұрғын үй кешендерінің жанына салынуы тиіс әлеуметтік нысандарға тиесілі жердің мақсатын өзгерте салатынын сынға алып, бірнеше мысал келтірді. Құзырлы орган өкілдері, тұрғындар мен жауапты мекеме өкілдерін сөйлетті.  Тиянақты зерттеу жасалған сюжет. Дегенмен, құрылыс компанияларының өкілдерін де сөзге тарту артық болмас еді.

Тұрғын үй мәселесі туралы тағы бір сюжет – «Доллар құр сылтау ма?» деп аталды. Онда баспана бағасының қымбаттау себебіне үңіледі, құрылыс компания өкілдері, экономист сарапшылар тұрғын үй нарығындағы бағаның қалыптасуына қатысты уәжін айтты. Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі өткен аптада тұрғын үй нарығындағы бағаның көтерілуіне ықпал етіп отырған жағдайларға қатысты мәлімдеме жасады. Сюжетте министрлік өкілдерінің түсіндірмесі бар.

Нұр-сұлтандағы және Түркістан облысы Леңгір қаласындағы тұрғын үй құрылысының сапасына қатысты Берік Дүйсенбай көлемді сюжет әзірлепті.  Қабырғасы сөгіле бастаған үй кәріз желісіне қосылмаған. Бір-біріне жапсарласа тығыз салынған ғимараттар. Тілші осы мәселелерді топтастырып, тұрғындардан, құрылыс компания өкілдерінен, жауапты мекемелерден сұхбат алған.

11 мамырда Нұр-Сұлтандағы көппәтерлі үйлердің бірінің 8-қабатында ілініп тұрған бала құтқарылды. «Айна» бағдарламасы бұл оқиға туралы сюжет әзірлеп, баланың анасымен сұхбаттасыпты. Этика тұрғысынан кейіпкердің жүзі жасырылып, дауысы өзгертілген.

«Айна» бағдарламасында референдум тақырыбы да көтерілді. Айгерім Достанбай Мәжіліс депутаттарының өңірлерді аралап, түсіндіру жұмысын жүргізіп жатқанына назар салған. Сюжетте тек Дархан Мыңбайдың жұртпен кездескені айтылды. Материалда Конституцияға енгізілетін өзгерістерді талқылауға емес, Дархан Мыңбайдың жеке басына басымдық берілгендей.

«Хайпқа бұйырмаңыз» әдеттегідей желіде қызу талқыланған тақырыптарға арналды.

Apta, QAZAQSTAN

Apta бағдарламасы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Түркияға мемлекеттік сапарынан басталды. Ол Анкарада Түркия басшысымен кездесіп, ел үшін маңызды келіссөздер жүргізіп, сондағы ірі компаниялардың басшыларымен жүздесті. Тоғыз минуттық сюжетті ерекше детальдар әрлей түсті: екі елдің басшылары пинг-понг ойнады; Тоқаев зүмірет түстес галстук тағыпты («өзіне сенімді, келіссөзге дайын әрі ашық, достық пен дәстүрді дәріптейтін» деген ишара екен); Қазақстан президентін Анкараға жеткізген ұшақты да айтты (Airbus A330 ұшағымен бұған дейін Елбасы ұшып жүрді). Мемлекеттік сапарды түйіндейтін сюжетте министрлер, инвесторлар мен президенттер сөйледі.

Қазақстан мен Түркия ынтымақтастығы тақырыбы тағы бір сюжетте жалғасты:  гееосаяси, геостратегиялық ахуал ушығып тұрғанда екі елдің серіктестігі нығайып жатыр. Мысалы, әуе тасымылы екі артып, бұрын аптасына ұшақтар 61 рет ұшса, енді 124 рейс жасалады. Сюжетте екі елдің қарым-қатынасына саясаттанушылар, халықаралық сарапшылар мен шығыстанушы баға берді. Қарым-қатынас нығайып, серіктестік артып жатыр екен. Сюжет тілшінің «… бірақ түбі кіммен одақтассақ та біздің мүдде екінші қатарға ысырылып қалмаса болар, бұрынғыдай» деген сөзімен аяқталды. Тілші стендапында “Бұрынғыдай” деп нені меңзеді екен? Түсініксіз.

Apta тәуелсіздік жылдарында Конституция қалай өзгергенін еске алды. Жүргізушінің 4 минуттық монологының түйіні 2022 жылы 5 маусымда өтетін референдумға арналды. Ұсынылатын өзгерістерді өткен аптада да айтқан еді. Тарихқа үңілу неліктен қажет болғаны тағы да түсініксіз.

Алдағы реформалардан былтырғы реформаларға ауысты. Соның бірі – ауыл әкімін сайлау. Ақмола облысы, Кеңбидайық ауылының тұрғындары ауыл әкімін таңдаған екен. Сюжет тұрғындардың шат-шадыман күйінен хабардар етіп, реформа жұмыс істеп жатқанын әйгілейді.

4 пайыздық жеңілдетілген автонесие беру басталмақ. Бұл бағдарлама бірнеше рет кейінге шегерілді. Apta сюжеті осы жаңалықты арқау етіп, автосалондардағы көлік тапшылығы, бағаның өсуі, қазақстандықтардың несиесі көп екеніне назар аударды. Сюжет кейіпкерлері материалды қызықты ете түседі, бірақ мәселеленің себебіне үңіле бермеді. Өйткені, автокөлік құрастыру зауыттары мен дилерлік орталық өкілдерін сөйлетпеді.

Қасым-Жомарт Тоқаев Абу-Дабиге ұшып барып, Біріккен Араб Әмірліктерінің Президенті шейх Халифа бин Зайд Әл-Нахаянның қайтыс болуына қатысты көңіл айтты. Жүргізуші Абу-Дабиге басқа да әлем лидерлері арнайы келіп жатқанып тізіп шығып, содан кейін марқұмның қандай жақсы адам болғанына тоқталып, Қазақстан мен БАӘ қарым-қатынасын дамытуға қосқан үлесін баяндады. Шын мәнінде, керісінше болғаны жөн-ақ: әуелі жақсылығын айтып, сосын қонақтарды атап шығу  керек еді.

Халықаралық топтама Украина мен әлемдегі жалпы жағдайды баяндады. Украина жеріндегі соғыс жаңалықтарын, Ресей БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі кеңесінен шығарылып, оның орнын Чехия басқанын,  Финляндия мен Швецияның НАТО-ға қосылу жоспарын айтып шықты.

Биыл Қасым ханның туғанына – 576 жыл. Осы аптада Қасым ханның өмірін баяндайтын «Ұлы дала таңы» деп аталатын фильмнің премьерасы өтіпті.

Осы шолуды дайындап жатқан кезде Қытаймен шекаралас аймақтағы ауылдардың мәселесіне арналған сюжет телеарнаның ресми сайтынан да, YouTube-тегі арнасынан да өшіріліпті. Сюжетте тұрғындар аудан орталығына жету мұңға айналғанына шағымданады. Бұрын Шығыс Қазақстандағы үш ауданды біріктірген екен. Содан аудан ішіндегі қарым-қатынас қиындаған. Шекара маңындағы ауыл тұрғындары басқа жаққа көшіп жатыр, жастар ауылда қалмайды, интернет байланысы да нашар. Ауылда қалған тұрғындар шекаралас аймақтың қауіпсіздігіне алаңдайды. Мұны өздері айтып отыр. Тақырыпты сарапшылар, ғалымдар, әкімдік пен департамент өкілдерінің комментарийі толықтырды. Толымды әрі сәтті сюжетті бағдарламаның толық нұсқасынан көруге болады.

Сегізінші қабаттан құлағалы тұрған сәбиді құтқару оқиғасы бағдарламаны түйіндеді. Баланы құтқарған жігіттерге астанадан үй берді. Осы оқиғаны арқау еткен сюжет бала қауіпсіздігіне арналды. Психологтар, депутаттар мен ата-аналар жағдайды талдауға тырысады. Әйткенмен бәрінің айтары бірнеше тезисті қайталайды: баланы қараусыз қалдыруға болмайды, мемлекет ата-аналарға материалды жағынан көмектесуі керек, адамдар бала бағудың орнына жұмыс істеуге мәжбүр. Сюжеттегі пайдалы бір мәлімет – үй салғанда бала қауіпсіздігін сақтауға байланысты ұсыныстар болса керек.

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.

Бұл аптада сараптамалық бағдарламалардың басты тақырыбы – 5 маусымда өтетін республикалық референдум туралы болды. Конституцияға енетін өзгерістер, ондағы Елбасы мәртебесі, Конституциялық сот пен оның ерекшелігін талдады, референдумды өткізу тәртібі туралы сарапшылар пікір білдірді. Сондай-ақ, аптаны қорытындылайтын бағдарламалар Жеңіс күні мен Отан қорғаушылар күніне орай арнайы сюжет ұсынды. Президенттің Ақордада мемлекеттік наградалар табыстағанын, соғыста ерлікпен қаза тапқан үш майдангер – Ыбырайым Сүлейменов, Александр Несмиянов пен Төлеуғали Әбдібековке «Халық қаһарманы» атағы берілгенін көрсетті. «Айна» бағдарламасы әуе-қорғаныс күштерінің №44318 әскери бөліміне барып, сарбаздардың бір күндік тіршілігін көрсетті. Ал Apta «Халық қаһарманы» атағы берілген үш жауынгердің ерлігін егжей-тегжейлі айтып, туысын сөйлетті. «Apta қонағы» айдарында депутат Берік Әбдіғали майдангерлерге атақ беру, 9 мамырды тойлау-тойламау туралы айтып, биыл әскери парад неліктен өтпегенін түсіндірді.

«Жеті күн», «Хабар»

«Жеті күн» 5 маусымда референдум өтетініне, онда халық не үшін дауыс беретініне баса назар аударды. Конституцияға енетін өзгерістер, ондағы Елбасы мәртебесі туралы кадрдан тыс мәтін+синхрон форматында спикерлер сөйледі. Тақырыпқа орай әзірленген сюжетте Конституцияға енгізілетін өзгерістер нәтижесінде құрылатын Конституциялық сот пен оның ерекшелігін талдады.

Отан қорғаушылар күні қарсаңында Президент Ақордада мемлекеттік наградалар табыстады. Салтанатты шарадан ұзақ хаттамалық сюжет әзірленген. Онда Мемлекет басшысы Ұлы Отан соғысында ерлікпен қаза тапқан үш қазақстандық жауынгерге «Халық Қаһарманы» атағын бергені айтылды.

Өткен аптада Қасым-Жомарт Тоқаев Реформалар жөніндегі жоғары кеңес отырысын өткізіп, онда елдегі су ресурсына қатысты жүргізіліп жатқан саясатты сынға алды. «Жеті күн» аталған жиыннан жеке сюжет ұсынбады, Президент сөзінен үзінді беріп,  мәжіліс депутаты Елдос Абақановты сөйлетті. Жүргізуші депутаттардың осы мәселеге орай парламенттік тыңдау өткізуге дайындалып жатқанын айтты. Дегенмен, трансшекаралық өзендер проблемасына жеке сюжет арналғаны дұрыс болар еді.

Жанар-жағар май нарығында бағаның қымбаттауына мұнай өндіруші мен өңдеушінің арасында шикі мұнай сататын делдалдар кінәлі. Гүлжан Мархабаева әзірлеген сюжетте сарапшылар осылай дейді. Бәсекелестікті дамыту және қорғау агенттігінің басшысы Серік Жұманғарин саладағы түйткілдерді жою мақсатында шаралар қабылданып жатқанын айтты. Энергетика министрлігінің өкілі кейбір делдал компаниялардың жұмысы орынды екенін жеткізді. Үкіметте де мұнай-газ саласына қатысты жиын өткен. Осы ақпараттарды топтастыра баяндаған тілші сюжетін: «Үлкен өзгерістер мұнай саласын да айналып өтпейтін секілді» деп аяқтады.

Елімізде заңсыз сақталған атыс қаруларын мемлекетке тапсыру шарасы жүргізілуде. Осы мәселеге арналған сюжеттің алғысөзінде Дархан Әбдіуахит:  «Тығулы тұрған тапаншаны тауып, табыс табуға болады»  деп ескертті. Сюжетте аталмыш шараның мақсаты туралы айтылды. Ішкі істер министрлігі мұндай 11 шара ұйымдастырыпты. Бүгінге дейін қанша қару мен оқ-дәрі өткізіліп, қанша қаражат төленгені туралы дерек келтірілді. Тапсырылған қару-жарақтардың ішінде тарихи жәдігерлер табылып жататыны сөз болып, аңшылық қаруды алудың ережелері айтылды.

Қапшағай қаласына Дінмұхамед Қонаевтың аты берілді. Сондай-ақ, қала Алматы облысының орталығы болады. Жандос Айтбайұлы әзірлеген сюжетте тұрғындар қаладағы проблемаларға, оның ішінде ойынханаларға қатысты пікір білдірді, қала әкімін де сөйлеткен. Қаланың қазіргі жағдайы туралы сюжетте жалаң ұран мен жасандылық жоқ, шынайы.

«Электросамокат қауіпті ме?» Ақбөпе Тәңірберген электросамокаттарға арналған арнайы жол ережесі жоқ екенін, сағатына 80 шақырымға дейін жүре алатын бұл құрылғылардың көлік, жаяу жүргінші мен велосипед жолында да кедергі келтіретінін айтып, мәселе көтерді. Сенатор Нұртөре Жүсіп сұхбат беріп, үкіметке сауал жолдағанын айтты. Электросамокатты жалға беретін компания өкілі жол қозғалысы ережесіне мобильдік құрылғы туралы бап енгізілуі керек екенін айтты.

Tengrinews.kz cайты «Жеңімпаздар. Батырларға тағзым» атты жоба бастапты. «Жеті күн» 9 мамырға орайластырса керек, осы жобаға қатысып, порталға өз туысы туралы ақпарат орналастыруды жоспарлап жүрген жандарды сөйлетіп, сюжет әзірлепті. «Майдан жолы» іздестіру жасағының командирін сөзге тартқан.

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы»

«Айна» бағдарламасын бұл жолы Асаубек Айымбетов жүргізді. Отан қорғаушылар күні эфирге шыққан санында мереке құрметіне ерекше сюжет арнады. Махамбет Бейбітшілік әскердегі бір күн туралы әңгімелейді. Ол әуе-қорғаныс күштерінің №44318 әскери бөліміне барыпты. Бұл әскери бөлімшенің ерекшелігі, жауынгерлер не үйренетіні, тіпті қалай тамақтанатыны туралы ақпаратты қамтыған тартымды сюжет. Осыдан кейін бағдарлама жүргізушісі Қасым-Жомарт Тоқаевтың мерекеге орай арнайы жиынға қатысып, Отан қорғаушыларды құттықтағанын айтты, Президент сөзінен үзінді берілді.

«Айна» бағдарламасының 9 мамыр күніне арналған сюжетін де ерекше атап өтуге болады. Өйткені ол мемлекеттік арналардағы хаттама материалдан ерекшеленді. «Айна» тілшілері ІІ Дүниежүзілік соғыс жылдарында болған, алайда тарихта елене бермейтін маңызды оқиға туралы айтады. Берік Дүйсенбай 1942 жылдың қыркүйегінде Сталинград шайқасы кезінде, майданның маңызды тылы болған Батыс Қазақстан облысында да төтенше жағдай енгізіліп, майдан шебіне жатқызылғаны туралы тарихи деректерге сүйене отырып баяндайды. Сарапшы бұл тарихи шындықтың әлі күнге ашық айтылмай келе жатқанына мән берген. Сюжетте сондай-ақ, оқиға куәгерлерінің де естелігі бар.

Ақордада салтанатты жиын өтіп, өз заманында ерлігі еленбеген батырларға «Халық Қаһарманы» атағы берілгенін айтып өткеннен кейін, ІІ Дүниежүзілік соғысқа Қазақстаннан аттанып, із-түссіз кеткен майдангерлердің дерегін іздеу барысы жайлы сюжет берілді. Сюжетте Қазақстанның Норвегиядағы елшілігі, «Майдан жолы» іздестіру жасағы мен «Атамның аманаты» ұйымының осы мақсатта атқарып жатқан ісі туралы баяндалып, олардың көмегімен туыстарының сүйегі жатқан жерін тапқан кейіпкерлер пікір берді.

«Айнаның» 9 мамыр күніне орай әзірлеген үшінші сюжеті көзі тірі ардагерлер туралы болды. Бағдарлама жүргізушісі Ғалым Кәлмен эфирге шықпай, майдангерлерді құттықтап қайтыпты. Елорда әкімдігінің ұйымдастырған шарасы туралы материал болғанымен, «Айна» авторлары сюжеттің хаттама мазмұнын барынша шектеуге назар салған, құптарлық дүние.

Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру аясында қандай қызмет алуға болады? «eGov куәгері» Гүлнәзия Жалғасқызы әзірлеген көлемді материал осы турасында болды. Кімдер тегін көмек алады? МӘМС-ке жарна төлемейтін жандарға қандай медициналық көмек тегін көрсетіледі? Жұмыс істемейтін жүкті әйелдерге қандай көмек бар? Осы және өзге де көптеген сұраққа Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының өкілі жауап берді. «Айна» редакцияға көрерменнен түскен шағым-арыздарды тұрғылықты жері бойынша атқарушы билік өкілдеріне жолдап, мүмкін болса тікелей байланысқа шығып, мәселені шешуге талпынып жүретін. Кейінгі айларда бұл дәстүр үзіліп қалғандай көрінген еді. Бағдарлама авторлары осы бастаманы қайта қолға алғаны қуантты. Былтыр күзде бағдарламаға Екібастұз қаласы Қонаев 72 мекен-жайында тұратын азаматтар хабарласып, ауланы абаттандыруға қатысты проблема барын айтқан. Ол кезде қала әкімдігі тұрғындар шағымы бойынша шара қолдануға уәде бергенімен, әкім ауысып, іс аяқсыз қалыпты. «Айна» бағдарламасына аталған мекен-жай тұрғындары қайта хабарласқан екен, бұл жолы Екібастұздың жаңа әкімі бейнебайланысқа шығып, жүргізуші сұрақтарына жауап берді.

«Айна» референдум туралы сюжетке Қ.Тоқаев мәлімдемесінен үзінді қосыпты. Орталық сайлау комиссиясы референдумды өткізуге қатысты арнайы баспасөз мәслихатын шақырған болатын. Тілші Орталық сайлау комиссиясы өкілдерінің осы жиындағы сөзінен үзінді бере отырып, референдумды өткізу тәртібі мен Конституцияға енгізілетін өзгерістер туралы баяндайды. Саясаттанушы, депутат секілді сарапшылар референдум туралы оң пікір білдіріпті.

Бағдарламаны әдеттегідей желіде қызу талқыға түскен оқиғалар туралы «Хайпқа бұйырмаңыз» айдары аяқтады.

Apta, QAZAQSTAN

Бағдарлама 5 маусымда республикалық референдум өтетіні туралы жаңалықтан басталды. Референдум өткізу тәртібін де, Елбасы мәртебесі төңірегіндегі сапырылыс жайында да айтты.

Сюжет Конституциялық сот пен Конституциялық кеңестің айырмашылығын түсіндіруге арналды. Заңгерлер мен Адам құқықтары жөніндегі уәкіл сөйледі.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Екінші дүниежүзілік соғыста ерлікпен қаза тапқан үш майдангер – Ыбырайым Сүлейменов, Александр Несмиянов пен Төлеуғали Әбдібековке «Халық қаһарманы» атағын берді. Сюжетте үш қаһарманның ерлігін егжей-тегжейлі айтып, туысын сөйлетті (Apta редакциясы мұны «Екінші дүниежүзілік соғыс» деп атады, «Ұлы Отан соғысы» деп айтпады).

Тақырып «Apta қонағы» айдарында жалғасып, Мәжіліс депутаты Берік Әбдіғали сұхбат берді. Ол депутат емес, тарихшы және «Ұмытылған қаһармандар» кітабының авторы ретінде келіпті. Майдангерлерге атақ беру, 9 мамырды тойлау-тойламау туралы әңгімелесті.

Содан кейін биыл әскери парад неліктен өтпегенін түсіндірді. Соғыс ардагерлеріне берілетін бір реттік жәрдемақының көлемін есептеп, мұны басқа елдердегі төлем мөлшерімен салыстырды. Ресейден бастап Тәжікстанға дейін қамтыды.

Әскери борышын өтеуге аттанып, армияда көз жұмған сарбаз Әлібек Қалбай оқиғасы туралы қысқаша жаңалыққа ойысты. Жүргізуші Альбина Әшім «Маңғыстау облысындағы әскери госпитальде қайтыс болған Әлібек Қалбайдың өліміне қатысы бар деген күдікпен сарбаз қамауға алынды» деді. Мұнда бір қате дерек: Әлібек Қалбай – Маңғыстау облысының тумасы, бірақ ол Маңғыстаудағы әскери госпитальде емес, Жамбыл облысының  Гвардейск әскери қалашығындағы госпитальде көз жұмды. Тақырыпты Мәжіліс депутаты Ерлан Саировтың ІІМ-ге жолдаған сұранысымен толықтырды. Депутат армияның проблемаларына назар аударуды сұрайды. Apta редакциясы қамауға алынған күдіктінің анасы Тоқаевқа видео үндеу жолдап, ұлының Әлібек Қалбай өліміне қатысы жоғын айтқанын елеусіз қалдырды.

Apta тілшілері еліміздің Қарулы күштері, әскери дайындығы мен армияны жаңғырту жайында арнайы репортаж дайындапты. Әскери оқу-жаттығудың жақсы кадрлерінен тұратын, офицерлер мен әскери институт оқытушысының комментарийі бар үлкен сюжет. Алайда сарапшы пікірі жетіспеді.

Қазақстанда заң бойынша айрықша және арнайы құқық берілген 42 монополиялық оператор бар. Мәселен, РОП операторы, Кәсіпкерлер тауарларды таңбалаумен айналысатын оператор – «Қазақтелеком» компаниясы, ақылы автотұрақ алымын жинайтын оператор және т.б. Міне, осы операторлардың қалай жұмыс істейтінін түсіндірген сюжетте сарапшылар, мемлекеттік департамент өкілдері мен операторлардың комментарийі бар.

Жыл басынан бері елімізде қант 36 пайызға қымбаттаған. Бізде орташа есеппен бір қазақстандық жылына 30 келі қант тұтынады екен (Ал алманы үш есе аз жейді). Сюжет қанттың денсаулыққа зияны, отандық қант өндірісінің мүмкіндігі мен импортқа тәуелділіктен арылуға арналды. Танымды әрі толымды сюжет. Қызық деректер, сандар мен комментарийлер (мәселен, эндокринолог елдегі қант тапшылығына қуанып отыр) бар.

Apta авторлары Украинада соғыс басталғалы бұл тақырыпты әрбір шығарылымында айтып келеді. Бұл жолы да үлкен шолу жасады. Ресейліктер Белогоровка елдіьмекеніндегі мектепті бомбалағанын, «Азовсталь» металлургиялық зауытынан қарттар, балалар мен әйелдер көшірілгенін, Ресей армиясы Украинаның оңтүстігі мен шығысын алуға әрекеттеніп жатқанын, Украина әскерінің қарымта шабуылға кіріскенін, «Үлкен жетілік» елдерінің лидерлері бүгін президент Владимир Зеленскиймен виртуалдық форматта келіссөз жүргізгенін, Ұлыбритания мен Германияның әскери-қаржылай көмегі жөнінде айтып өтті.

Бағдарлама Бауыржан Момышұлының кітабынан шовинизм, өмір үшін күрес туралы үзінді келтіре отырып, Мемлекеттік әнұранға ҚР Қарулы күштерінің кадрларын қойылған видеоны көрсетіп, соғыс болмасын деген тілекпен аяқталды.

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.