Бұл аптада сараптамалық бағдарламалардың басты тақырыбы – Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Qazaqstan ұлттық арнасына берген сұхбаты болды. Қаңтар оқиғасына қатысты жүргізіліп жатқан тергеу барысы да апта қорытындысының назарынан тыс қалмаған: кейіпкерлер оқиғасы, Прокуратура мен ІІМ мәлімдемесі бар. Сондай-ақ, «Жеті күн» қаңтардағы бүлік пен тонауға қатысқан жастардың әлеуметтік портретіне мән беріп, бұған не итермелегеніне жауап іздесе, «Айна» уақытша ұстау орындарында азапталған кейіпкерді сөзге тартқан. Ал Apta авторлары қаңтар оқиғасы кезінде қаза тапқан бейбіт адамдар туралы үлкен сюжет дайындапты.

«Жеті күн», «Хабар»

«Жеті күн» Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Qazaqstan ұлттық арнасына берген сұхбатын 10 минутқа созылған сюжетте ұзақ талдады. Сюжетте Президенттің сөзінен үзінділер берілді. Сарапшылар, саясаттанушылардан пікір алынған, тұрғындардың пікірі бар. 

Президент осы сұхбатында наурыз айының ортасында халыққа жолдау жасап, Қаңтар оқиғасына қатысты алдын-ала тергеу жұмысының қорытындысын жариялайтынын мәлімдеді. Тергеу-тексеру барысы, Ішкі істер органдары өкілдерінің мәлімдемелері, қаңтарда зардап шеккен жандардың қазіргі халі топтастырылған сюжет жасалыпты. Авторы – Рият Шони. Прокуратура тәртіпсіздік жасаған топтың әлеуметтік портретін жариялады. «Жеті күн» осы портретте суреттелген жастарды бүлікке, мародерлікке баруға кім итермеледі деген сауалға жауап іздеп, әлеуметтанушы, сарапшыларды сөзге тартыпты.  Ұзақ, ақпараты сол сюжет.

Елімізден шетелге заңсыз шығарылған қаражат қашан және қалай қайтарылады? Гүлжан Мархабаева арнайы зерттеу жасапты. Қазақстаннан 30 жыл ішінде қанша ақша, қандай мақсатта сыртқа шығарылды, елге қайтарудың жолы қандай? Қолма-қол ақшаны кеденнен алып өтуге бола ма? Осы және өзге де сауалдар талданған сюжетте тілші сарапшылардың көмегімен жемқорлықпен табылған ақшаны елге қайтарудың жолдарын іздейді. Өзбекстанның бұрынғы президентінің қызы Гүлнара Каримованың шетелдегі қаржысы қалай елге қайтарылғаны айтылды. Қолма-қол ақшаны шекарадан алып өтудің жолдары да атап өтілді. 

Елдегі сыбайлас жемқорлықпен күрес бойынша қабылданып жатқан шаралар туралы «Жеті күн» жүргізушісі Дархан Әбдіуахит ұзақ айтты. Ақбөпе Тәңірберген теміржол тасымалындағы делдал компаниялардың кесірінен тарифтің қымбаттағанынан бастап, өзге салалардағы «елшілер» туралы ақпарат берді. Экономиканың басқа салаларындағы «дәнеркеші» компаниялардың зияны туралы сарапшыларды сөйлетті. Оған Президенттің делдалдар жұмысын ретке келтіру туралы тапсырмасы себеп болыпты, үзінді келтірілді. Бейтарап болу үшін, біржақты даттай бермей делдал компания өкілдерінен де сұхбат алу керек еді. Олардың өз уәжі бар шығар?

Президенттің апта ішіндегі қабылдаулары мен кездесулері Ақорда таратқан ресми ақпаратқа сүйеніп, бір топтамада баяндалды. 

Елімізде биыл «Балалар жылы» деп жарияланды.Мақпал Мадиярова әзірлеген сюжет «Бала денсаулығы» деп аталып, онда елімізде сырқат және мүмкіндігі шектеулі балалардың саны артқаны, еміне қымбат дәрі-дәрмекті қажет ететін бүлдіршіндер туралы айтылды. Сюжет кейіпкерлерінің еміне керек дәрі-дәрмекті елімізде ала алмауының себебін Денсаулық сақтау министрлігінің өкілі түсіндірді. Бұдан өзге, автор Атырау обылысында сәби өлімі көбейгенін айтып, оның себебін дәрігерлердің жетіспеуінен көреді. Денсаулық  сақтау министрлігі бала денсаулығына қатысты жол картасын әзірлеп жатқанын, «Қазақстан халқына қоры» орфанды аурулары бар 36 балаға көмек көрсететінін білдік. 

Криптовалюта өндіретін майнинг фермалары шамадан тыс электр энергиясын тұтынатындықтан, елімізде электр энергиясының тапшылығын тудырып отыр. Нұрболат Жаңаберген Үкіметте талқыланған осы мәселені талдап, оңтүстік өңірлерді аралап жүрген мәжіліс депутаты мен Блокчейн технологиялық қауымдастығының басқарма төрағасын сөзге тартып, саланы реттеуге қатысты екі тараптың да пікірін тыңдапты. 

Өткен аптада бір топ журналистер мен блогерлер, депуттаттар мен қоғам қайраткерлері  «Сарыарқаавтопром», «Агромашхолдинг», «Камлитkz» өндіріс орындарына пресс-тур жасады. Мағауия Қалиев жасаған сюжеттен еліміздегі автоөндіріс саласының кем-кетігі немесе әлі де жетілдіріле түсуі тиіс тұстары туралы ақпарат таппайсыз. Бұл сюжет утильалымға мүдделі топтың бірі ретінде аталған отандық автоөндірушілердің сойылын соққандай қабылданды.

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы»

«Айна» бағдарламасы бұл жолы да «Қаңтар қасіретіне» ерекше мән беріпті. «Сол бір күн…» аталатын алғашқы сюжет қаңтар дүрбелеңінің құрбандары жайлы айтып, күәгерлерді сөзге тартады. ІІМ өкілінің мәлімдемесінен де үзінді берілді. «Үш тәулік бойы мұздай қаруланған адамдардың тұтқыны болған ақ халаттылар» деп Алматыдағы №7 аурухана дәрігерлерін сөзге тартты. 

Уақытша ұстау және тергеу изоляторларына қамалғандардың азапталуы жайлы ақпарат тарап жатқанын айтқан Ғалым Кәлмен «Кім жазықты?» атты сюжетке кезек берді. Онда тергеу орындарынан ешқайда кетпеу туралы қолхатпен босап шыққан жандарды сөзге тартады. 16 жасар кейіпкер қамау орнында өзін қалай азаптағанын, қандай кінәні мойындатпақ болғанын ашық айтып беріпті. Денесіндегі азаптау іздері де көрсетілген. Кәмелетке толмаған кейіпкердің жүзі ашық көрсетілмеді. Әкесі де баласының жағдайы туралы айтып берді. Сюжетте Прокуратура мен ІІМ мәлімдемесімен қатар, Президенттің Qazaqstan арнасына берген сұхбатындағы осы мәселеге қатысты айтқан сөзінен үзінді берілді.  

Президенттің қазақ тілінде берген сұхбатына бөлек сюжет арналды.  «Президент сұхбаты» аталатын материалда Мемлекет басшысының сөздерінен үзінді беріле отырып, елге ҰҚШҰ әскерін кіргізу, жердің тұтастығы, блогерлер туралы пікірі және т.б туралы тілші баяндады. «Айна» Президенттің қазақ тілінде берген сұхбатын елге танымал адамдардың пікірімен айшықтай түсуге бел буыпты. Нұрлан Оразалин, Талғат Теменов және адвокат Айман Омарованың пікірі бар.  

«Күміс жаста»  қолдау». Үкімет зейнет жасына жақындағанда жұмыссыз қалған жандарды қаржылай қолдау мақсатында арнайы бағдарлама қабылдады. Махамбет Бейбітшілік осы бағдарлама туралы түсіндірме сюжет әзірлепті. Ақпараты мол материал. 

«Айна» бағдарламасының «eGov куәгері» аталатын айдарында Гүлнәзия Жалғасқысы «Қазақстан халқына» қорынан тұрғындар қандай себеппен көмекақы алатыны туралы қордың атқарушы директоры Ләззат Шыңғысбаевадан сұрап, біліпті. 

«Алыс-жақын шетелдердің ынта-ықыласын біздің елге аударып тұрған тағы бір нәрсе бар. Ол – біздің киноиндустрия», – дейді Ғалым Кәлмен. Алайда, әңгіме еліміздегі киноиндустрияға жауапты бірден-бір мекеме – «Қазақфильм» түсірген фильмдер туралы емес, «5:32» веб-сериалы турасында екен. «Айна» сериалдағы кейіпкерлердің прототипі жайында сюжет ұсынды. Олжас Сайлаубекұлы сериалдағы кейіпкерлердің бірінің шын өмірдегі қылмыстары, қалай ұсталғаны, тіпті оған кесілген ату жазасының үкімі қайда орындалғаны жайлы қылмыскерді тергеуге атсалысқан құқық қорғау саласының ардагері Ғабдырахым Меңдешевтен сұхбаттасып, баяндайды. Сюжетте өзге кейіпкерлерді ойнаған актерлардың өз образы жайында пікірі де бар. 

«Айнаның» сериал туралы материалы мұнымен шектелмеді. Бағдарлама авторлары көптен қонақ келмеген студияға «5:32» фильміндегі тергеушіні және 8-бөлімде маньяктың рөлін сомдаған актерды шақырып, сұхбат алды. Сұхбат соңында Ғалым Кәлмен қонақтарға әйгілі маньяктардың суретін көрсетіп, шағын викторина жасады.  Жамандықты насихаттағандай көрінген бұл әрекет ойын да болса, этикаға қайшы емес пе?

«Айна» бағдарламаны жыл басындағы дүрбелең кезінде жолда қалған пойыздың жолаушыларына қолдау көрсетіп, ас-су әзірлеген Қызылорда облысындағы Сексеуіл мен Қазалы станциясының тұрғындары туралы баяндаумен аяқтады. «Жақсылық станциясы» аталатын материалды Артур Мағзомов әзірлепті. 

Apta, QAZAQSTAN

Apta президент Қ.Тоқаевтың бағдарлама жүргізушісі Жайна Сламбекке берген сұхбатынан басталды. Сұхбаттан ұзақ үзінділер: қаңтар оқиғасы бойынша тергеу қалай жүріп жатқаны, таяуда халықты мазалаған барлық сұраққа жауап берілетіні, олигополия, Ресеймен қарым-қатынас, ресейлік саясаттанушылардың Қазақстан территориясына қатысты мәлімдемелері, әкімдерді сайлау мен саяси реформалар, адамдарды азаптау туралы айтқанын көрсетті. Мұның бәрі жеті минутқа созылды. 

Apta авторлары қаңтар оқиғасы кезінде қаза тапқан бейбіт адамдар туралы үлкен сюжет дайындапты. Оқ тиіп, қаза тапқандардың арасында балалар да бар. Марқұмдардың туған-туысы сөйледі. Олар жақынын кім атқанын анықтауды сұрайды.

Ауыл шаруашылығына бөлінетін субсидияның талан-таражға түсіп, жоқ болатыны екінші сюжетке арқау болыпты. Сюжетте шаруалар мен облыс әкімдігі қызметкерлерінің комментарийі бар. Субсидиялау ісі қаншалық «былығып» кеткенін көрсететін сюжет.

Майнинг дегеніміз не? Apta авторлары осы тақырыпта көлемді сюжет көрсетті. Бұған энергетика министрінің елдегі электр қуаты тапшылығын майнингпен байланыстыруы себеп болған екен. Сюжетте криптовалюта, биткоин не екенін түсіндіріп, майнинг процессі, цифрлы ақша арқылы табыс табу, салық салу, электр қуаты тапшылығы жөнінде де айтты. Сарапшы ретінде майнерлер, криптоброкерлер, криптосарапшылар мен министрлік өкілдерін сөйлеткен толымды сюжет.

Тұрғын үй құрылысындағы қулық-сұмдық, жасырын схемалар баспана бағасының қымбаттауына әкеледі. Осы тақырыпты қаузаған келесі сюжетте Талдықорғандағы бір топ адамның оқиғасы бар. Олар көпқабатты үй құрылысына ақша салған, алайда үй құрылысы әлі аяқталмай жатыр. Материалда құрылыс компанияларының адамдарды үлескерлік құрылысқа тарту қулықтарын, келісімшарттың келеңсіз жақтарын түсіндірді. 

Содан кейін Украина мен Ресей қарым-қатынасына ойысты. РФ дедегациясы Мюнхен конференциясына бармағанынан бастап, Украина мен АҚШ президенттерінің мәлімдемелеріне дейін қамтып, Ресейдің әскери жаттығуы мен Будапешт меморандумы жөнінде де айтты. 

Қазақстан құрамасы Бейжіңде өткен Қысқы олимпиада ойындарынан медальсіз оралды. Бұл бағдарламаның соңғы сюжетіне түрткі болыпты. Материалда осынау сәтсіздіктің себептерін іздеп көрді.

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты. 

Бұл аптада сараптамалық бағдарламалардың басты тақырыбы – Президенттің Ресей мен Татарстанға жұмыс сапары туралы болды.  Сондай-ақ, «Жеті күннің» бұл саны толығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысында Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасаған мәлімдемелерін талдауға арналды: елдегі қымбатшылық, орташа жалақы, тұрғын үй құрылысындағы күмәнді статистика және тағы басқа. «Айна» бағдарламасы Президенттің  халық арасындағы беделіне ерекше назар аударыпты. «Президент шешімдері»,  «Халық айтса…» топтамасы осыған дәлел. Ал Apta Алматыдағы Республика алаңында қаңтар трагедиясында қаза тапқандарды еске алуға арналған қаралы митингтен кадрлер көрсетті. Сондай-ақ, Тоқаевтың «Хазірет Сұлтан» мешітіне барып, қаңтар трагедиясында қаза тапқандарға құран бағыштағанын көрсетті. Сонымен қатар, апталық бағдарламалар қаңтар оқиғасынан кейін абақтыда азапталғандардың жағдайы туралы да материал ұсынды. 

«Жеті күн», «Хабар»

«Жеті күн» бағдарламасы күткеніміздей Президенттің Ресейге сапарын егжей-тегжейлі баяндаудан басталды. Тілші Талғатбек Әбдіқожа сюжетін «…Кремльге Батыс жақтан саяси салқындық сезіледі, ал көршілес Ресей мен Қазақстан арасында жағымды достық қатынас бұрыннан қалыптасқан» деп бастады. Автор Ресейде техникалық  маман даярлау бойынша қол жеткен келісімге ерекше тоқталып, бұл қадамның маңызы туралы сарапшылар пікірін ұсынды.

Мемлекет басшысының Ресейге барғаны туралы екінші сюжет – Татарстан сапары жайлы материалды Қорған Қонысбайұлы әзірлепті. Іс-сапар барысынан кеңінен ақпарат берген. Материалда Татарстанмен бірлескен кәсіпорын ашу, маман даярлау бойынша атқарылып жатқан жұмыс туралы мол мәлімет қамтылған. 

Өткен аптаның басында Президенттің қатысуымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтті. Бұл жиын туралы Гүлжан Мархабаева сюжет әзірлеп, онда Мемлекет басшысының елдегі орташа жалақы туралы мәлімдемесіне тоқталды. Қасым-Жомарт Тоқаевтың үкіметке берген тапсырмаларынан синхрон берілді. Ал сарапшылар Президенттің мәлімдемесін қолдап, пікір білдірген. Сюжет авторы Президент бұл жиында «көзбояушылық» сөзін жиі қолданғанын айтып, «… халықтың сеніміне ие болып үлгермеген үкіметке ең алдымен Президенттің сенімін селдіретіп алмау үшін де күш жұмылдыру керек секілді» деп аяқтады. 

«Ауыздықпен алысқан инфляция жайбасар жалақыға жеткізбей барады». Дархан Әбдіуахит «Қалтаны қаққан қымбатшылық» сюжетінің алғысөзінде осылай деп, статистиканың көзбояушылық екеніне тағы бір ден қойды. Сюжет  Нұр-Сұлтан тұрғындарының жалақы туралы пікірін білуден басталды. Осы арқылы Ұлттық статистика бюросының елдегі орташа жалақыға қатысты есептеуіне мән берген тілші бюро мамандарынан бұл көрсеткіштің неге сүйеніп әзірленетінін сұрапты. Сюжетте автор сарапшылар пікірін ұсына отырып,  инфляция себебіне үңілуге тырысады. Ең төменгі күн көріс деңгейі, импортқа тәуелділік, азық-түлік бағасының қымбаттауы, халық табысының басым бөлігі азық-түлікке жұмсалатыны туралы бірқатар мәселеге тоқталды. Айтарлықтай жаңалық болмаса да, жалаң ұрансыз, сюжетте шынайы картинаны беруге талпыныс бар.

«Қаралы қаңтар». «Жеті күн» қаңтар оқиғаларына қатысты тың мәліметтер турасында осындай атаумен сюжет әзірледі. Ақбөпе Тәңірберген қаңтар оқиғаларының қалай басталғанына шолу жасап, қозғалған қылмыстық істерге байланысты Бас Прокуратура келтірген мәліметтерден үзінді берді. «Аманат»  комиссиясы өкілдерінің де мәлімдемесі бар. Алайда, қаңтар оқиғасынан басталған сюжет Мәжіліс депутаттары мен тұрғындарды сөйлету арқылы бірте-бірте Мемлекет басшысы қабылдаған шешімдердің дұрыс екенін айтуға ойысады. Тіпті, Президент жанындағы ҚСЗИ жүргізген Президент пен әскерге халықтың сенімі туралы сауалнама нәтижесі де көрсетілді. Автор қаңтар оқиғасы елдегі әлеуметтік проблемаларды ашып бергенін айта келе, сюжетін «…ел тұрғындары оң өзгерістерден үміт күтеді» деп аяқтады. 

Үкіметтің кеңейтілген отырысында Президент елдегі тұрғын үй құрылысына қатысты келтірілген статистикаға да күмәнмен қарайтынын мәлімдеді. «Қарқын мен сапа» аталатын сюжетте Сәкен Сейітханұлы осы мәселені зерттеуге тырысқан. Құрылысшылар Одағының төрағасы статистиканың бұрмаланғанын растап отыр, дегенмен «неге бұрмаланды?» деген сауалға сюжет соңына дейін жауап алмадық. Статистикаға жауапты мамандар пікірі берілмеді. Ал, Президент салынған құрылыс нысандарына  коммуналдық инфрақұрылым ілесе алмай жатқанын айтты, бұған елордадағы жағдай дәлел болып отыр деп еді. Тілші Таразда салынған тұрғын үй кешеніндегі осыған ұқсас жағдайды баяндады. Нұр-Сұлтан қалалық Сәулет, қала құрылысы, жер қатынастары басқармасының маманынан тұрғын үйлер жанынан әлеуметтік нысандардың салынбауына, яки сай болмауына қатысты пікір сұрапты. Бірақ, елдегі тұрғын үй нарығының қарқыны шын мәнінде қандай екені, сапа қай деңгейде тұрғаны жайлы тұщымды ақпарат алмадық.

«Технарь қазақ». Мақпал Мадиярова әзірлеген сюжет те Президенттің бастамасына орайластырылыпты. Елімізде техникалық сала мамандарының жетіспейтіні, Қазақстанда техникалық бағытта білім беретін 5 ресейлік ЖОО-ның филиалы ашылатыны туралы айтылды. Білім министрінен бастап, ректорлардың, өндірістік мекеме мамандарының пікірі бар.

Келесі сюжеттің алғысөзінде Дархан Әбдіуахит автоөндіріске қатысты көпшілік арасында кең тараған күдікті ойды тексеру қажеттігі туралы Президент пікірін айтты. «Отандық автоөндіріс» барысын шолып қайтқан тілші Мағауия Қалиев әлеуметтік желілердегі пікірлер жаңсақ екенін дәлелдеуге тырысады. Автокөлікті жинау барысы қалай өтетінін баяндады, автомобиль өндіруші компаниялардың өкілдерінен сұхбат алып, алдағы жоспарларын біліпті. 

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы» 

«Бейбіт митинг бұзақылыққа ұласты». «Айна» ұжымы қаңтар оқиғаларының қырық күндігіне баса мән беріпті. Онда қаңтардың алғашқы 10 күніндегі оқиғалардың хронологиясы баяндалды. 

Келесі сюжетте «Жеті күн» секілді «Айна» бағдарламасы да Мемлекет басшысының имиджін нығайтуға үлес қосыпты. «Айна» бұл сюжетін  «Президент шешімдері» деп атап, төтесінен тартыпты. Екі бағдарламаның сюжетінде ұқсастық бар – eкеуі де қаңтар оқиғасынан басталады. Тек «Айна» қаңтар айының басындағы тәртіпсіздіктер кезінде Президенттің ҰҚШҰ әскерін шақыруын қолдай, сарапшылар пікірін беріпті. Сондай-ақ, қаңтар оқиғасынан кейін Президент бастамасымен елімізде жасалып жатқан оң өзгерістер туралы баяндалды. 

Президентің ел алдындағы беделін көтеруді «Айна» ұжымы ерекше қолға алған сыңайлы. Бұл тақырыпқа тағы 5 минуттан артық уақыт арнап, тұрғындардың, елге танымал тұлғалардың Президент жайлы пікірін жинақтапты. «Халық айтса…» топтамасы осы мақсатқа арналғандай. 

«Қаңтар оқиғаларынан» кейін күдікке ілінгендердің құқын қорғау мақсатында құрылған «Аманат» комиссиясы 20 күндік жұмысын қорытындылады. «Тергеу тегеурінді жүруде» аталатын сюжетте әлеуметтік желілерде абақтыда зардап шеккен азаматтар жайлы ақпарат жиілегенін, алайда Прокуратура мәліметінше кездейсоқ ешкім қамалмағаны айтылды.  Абзал Құспан бастаған «Аманат» комиссиясының жұмыс нәтижесіне шолу жасалды. Уақытша қамау орындарындағы мұндай заңыздықтарға қатысты қылмыстық істер қозғағаны туралы Прокуратураның ақпараты берілді. Құзырлы сала мамандарының пікірі берілді. 

«Ең қызығы көлік жөндеп, темір тұлпар жуатын жандар дәл қаңтар оқиғасынан соң сәнді киіне бастаған».  «Кәсіпкерлерге көмек көрсетілуде» атты сюжеттің алғысөзінде жүргізушісі Ғалым Кәлмен қарапайым жұмысшылардың қымбат киіне бастағанын, мұндай киімді қайдан алғанын өздерінен сұрағанын айтты. Жүргізші республикалық арна эфирінен мұндай мәлімдеме жасауы – жұмсарта айтқанда, артық. Сюжетте бірнеше кәсіпкер Алматыдағы қаңтар оқиғасынан кейін бизнесінің зардап шеккені, шығынға батқаны туралы айтады. Дегенмен, сюжеттің алғысөзінде айтылған сәнді киінген жұмысшыларды сөзге тартқан тілшіні көрмедік. Әлеуметтік желіде тараған бір видео бар, онда олимпиада спортшыларына арнап тігілген күртеше киген жігіттен, «оны қайдан алдың?» деп сұралады. Алайда, сол форма сатылатын дүкен иесінің немесе қызметкерінің пікірі жоқ. 

«Тегін гранттар беріледі». «eGov куәгері» айдарында Гүлнәзия Жалғасқызы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіндегі жауапты маманнан елімізде кәсіп бастау үшін берілетін тегін гранттар туралы сұрап біліпті.

Ауыл шаруашылығы министрі Ербол Қарашөкеев өзінің отставкасын талап еткен маңғыстаулық шаруаның үйіне барыпты. «Субсидия алу жеңілдейді» аталатын сюжет маңғыстаулық шаруа Әділбек Сағындық пен  министрдің диалогынан басталды. Көрерменді елең еткізуге таптырмас тәсіл.  Сюжетте тілші ауыл шаруашылығын субсидиялау бойынша құрылған «Қолдау» жүйесінің ақылы болғанын, қазір министрлік жаңа ақпараттық жүйе әзірлеп жатқанын айтып, Ауыл шаруашылығы министрін, сенатор Ақылбек Күрішбаевты, өзге де сала мамандарын сөзге тартыпты. Аталмыш саланы жемқорлық жайлағаны туралы Президенттің сөзін келтіріпті. 

«Ресеймен қай салаларда әріптестік арта түсетінін және одан біздің не ұтатынымызды Артур Мағзомов баяндайды» деп «Айна» Ғалым Кәлмен, «Екі ел арасындағы байланыс  нығаяды» атты сюжетке кезек берді. «Жеті күндік» әріптестеріне қарағанда, «Айна» авторлары Президенттің екі күндік сапарын бір сюжетке сыйдырған. Материалда екі Президенттің бірлескен мәлімдемесі, Қасым-Жомарт Тоқаевтың Татарстанға алғашқы сапары, өндіріс орындарын аралауы баяндалды. Сарапшылар пікір білдірмеді. 

Apta, QAZAQSTAN

Бағдарлама басы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Хазірет Сұлтан» мешітіне барып, қаңтар трагедиясында қаза тапқандарды еске алып, құран бағыштағанына арналды. Мемлекет басшысының Қазақстан халқына үндеуінен үзінді көрсетті. 

Өткен аптада Қауіпсіздік кеңесінің шұғыл отырысы өтті. Экранда Бас прокуратураның қаңтар оқиғаларын тергеу ісінен дерек келтірді.

Тергеу орындарындағы азаптау оқиғалары жөнінде ресми статистика келтіріп, абақтыда азапталған, көз жұмған бірнеше адамның фотосын көрсетті. Адамдарды азаптау істері бойынша жұмыс істейтін қоғамдық қозғалыс жетекшілерінің бірін басқаратын адвокат Абзал Құспанның синхронын берді.

Жексенбі күні Алматыдағы Республика алаңында қаңтар трагедиясында қаза тапқандарды еске алуға арналған қаралы митинг өтті. Бұл туралы студиядан хабарлап, алаңға шыққандардың кейбір талаптарын айтты. Студиядағы экранға ақ қағазға қойылған алма перфомансынан кадрлер шықты (бұл перфоманстағы алма саны 2022 жылғы қаңтар трагедиясында көз жұмған 227 адам санына тең).

Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты қазақстандықтар Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамаларын қаншалықты қолдайтыны жөнінде сауалнама жүргізіпті. Қорытындысын эфирден көрсетті. 

Содан кейін Ресей жаңалықтарына ойысты. Франция президенті Э.Макронның Ресейге сапарын, Ресей президенті В.Путинмен кездескенін айтты. Ал қос сюжет президент Қ.Тоқаевтың Ресейге, дәлірегі Мәскеу мен Татарстан астанасы Қазанға жұмыс сапары қалай өткенін көрсетті. 

Келесі тақырып – Тоқаев төрағалымен өткен үкіметтің кеңейтілген отырысын сөз етті. Отырыс турасында президенттің синхрондарын берді. Ал шолу сюжет соңғы уақытта еліміздің түкпір-түкпірінде жиілеген еңбек даулары, жұмысшылар ереуіліне арналды. Жұмысшылардың талабын айтып, әлеуметтанушыларды, жұмыс берушілер мен сарапшыларды сөйлетті. Үлкен толымды материалда мәселе де, талаптар да, мүмкін шешімдер мен қауіп-қатері де айтылды. 

Тоқаев үкімет отырысында АЭС салу жөнінде айтқан болатын. Apta авторлары бұл тақырыпқа үлкен сюжет әзірлеп, еліміздегі электр энергиясының тапшылығы, энергия көздері мен атом энергиясының артықшылықтарын тізіп шықты. 

Президент «Самұрық-Қазына» қорын реформалау мен «»Алтын орда» базары жөнінде айтқан болатын. Бұл елдегі сауда-саттық саласын талдаған тағы бір сюжетке арқау болды. Көп мағлұматы бар егжей-тегжейлі материал. 

Бағдарламада Түркіменстанда наурыз айында президент сайлауы өтетіні айтылды. Apta авторлары қаншама шетелдік жаңалықтың ішінен неліктен осы ақпаратты таңдады екен?

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.

Бұл аптада сараптамалық бағдарламалардың басты тақырыбы – Президенттің ҚХР-ға сапары, Си Цзиньпинмен кездесуі, екі ел арасындағы тауар айналымы, кедендегі заңсыздық мәселесі болды. Сондай-ақ, «Жеті күн» Мемлекет басшысы өткізген сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі кеңес туралы сюжет ұсынды. Ал «Айна» Ресей мен Украина арасындағы шиеленіскен жағдайға қатысты «Асқынған ахуал» аталатын көлемді сюжет дайындаған. Apta авторлары ауыл шаруашылығын субсидиялау саласын жайлаған жемқорлық жөнінде мәселе көтерген. «Apta қонағы» – Shopan ata ұлттық қой өсірушілер қауымдастығының төрағасы Алмасбек Садырбаевпен ауыл шаруашылығын субсидиялаудағы жемқорлық схемасын, қарапайым шаруалардың субсидияға қол жеткізе алмауын, Батыс Қазақстанда қуаңшылықтан жаппай мал қырылғанын, ауыл шаруашылығындағы лобби туралы егжей-тегжейлі талқылаған. 

«Жеті күн», «Хабар»

«Жеті күн» бағдарламасын Дархан Әбдіуахит көрерменге жазушы Әбдіжәміл Нұрпейісовтың қазасын естіртумен бастады.

Қытайдағы қысқы Олимпиада ойындарының ашылуы, оған мемлекет басшысының қатысуы, Қасым-Жомарт Тоқаев пен Си Цзиньпиннің келіссөз жүргізуі, екі ел арасындағы тауар айналымы, кедендегі заңсыздық – алғашқы сюжет осы тақырыптарды қозғады. Кедендегі заңсыздықтар туралы сарапшы пікірі бар. Терең талдаудан гөрі, оқиғаны баяндауға құрылған сюжет. 

«Қоғам дерті». Президент өткізген сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі кеңес туралы сюжет осылай аталыпты. Шынар Асанқызы сюжетін «Халық арасында «бара берме, пара бер» деген түсінік бар» деп халықты айыптағандай бастады. Тілші айтқан нақыл сөздің дұрысы: «Пара берме, бара бер». Автор сюжетте мақалдың дұрыс нұсқасын да келтірді.  Алайда сюжет басында оны бұрмалай келтіргенін ақтамайтын бір тұсы – көпшіліктің пікірі. Тұрғындар негізінен жемқорлыққа шенеуніктер итермелейтін айтқан. Сюжетке себеп болған жиынның өзінде де шенділердің жемқорлық әрекеттерін сөккен. Автор жиыннан бірнеше синхрон берді. 

«2019-2020 жылдар аралығында елдімекендерден қалаға 880 мың адам қоныс аударған». Дархан Әбдіуахит келесі сюжеттің алғысөзінде осындай дерек келтірді. Сюжет авторы Ақбөпе Тәңірберген  еліміздің әр өңіріндегі ауылдарға ортақ проблеманы тұрғындардың айтуымен тізбектеп берді. Ауылдар дамуына байланысты төрт топқа бөлінетінін жіктеген. Ауыл шаруашылығы мамандарын сөзге тартыпты. 

Қаңтар оқиғаларына байланысты Бас прокуратура мен ІІМ өкілдері мәлімдеме жасады. Онда оқиғаға қатысты жаңа деректер жарияланды. Шынар Асанқызы құқық қорғау органдары өкілдері берген мәліметтер негізінде сюжет жасапты. Сарапшылардан пікір алмаған.  

Апта ішіндегі ауыс-түйістерге тоқталған Дархан Әбдіуахит Мәжіліс  төрағасының ауысқанын да айтты. Жаңа төраға Ерлан Қошанов өткізген Мәжілістің кеңейтілген отырысы жайлы жеке сюжет жасалыпты. Әдетте «Жеті күн» Мәжіліс отырыстарына ерекше назар аудармайтын. Сәкен Сейітханұлы сюжетті Мәжіліс төрағасын сайлау процессі қалай өткенінен  бастап, Ерлан Қошановтың еңбек жолына қысқаша шолу жасады. Қошанов өткізген алғашқы отырыста жаңа спикердің жасаған ұсынысы мен осы жиында талқыланған мәселелер туралы да айтылды. 

«Жолы ауыр жоба» аталатын сюжет Нұр-Сұлтан қаласындағы LRT құрылысына арналды. Гүлжан Марқабаева жобаның болашағына қатысты отандық әрі шетелдік урбанист мамандардың, қарапайым тұрғындардың пікірін сұраған. Сарапшылардың басым көпшілігі жобаны жалғастыру керегін айтады. Алайда, сарапшылардың бірі атап өткендей, жобаға қатысты қаржылық операциялар, міндеттемелерге қатысты жұмбақ көп. Сюжет авторы жауапты мекеме өкілдерінен пікір сұрамапты. Қала әкімшілігі өкілдерінің де пікірі жоқ. 

Елімізде мамыр айынан бастап 70 мыңға жуық тұрғынның жалдамалы пәтер ақысының жартысын мемлекет субсидиялайды. Индустрия және инфрақұрылымды дамыту министрлігі осындай мәлімет таратқан еді. Сәкен Сейітханұлы әзірлеген сюжетте  бұл шара қалай жүзеге асатыны, көмекке мұқтаж адамдардың күнкөріс деңгейін анықтау үшін қандай көрсеткіштер есептелетіні туралы сарапшылар, Отбасы банк  өкілдері жан-жақты баяндады. Ақпараты мол сюжет. Тілші мұқтаж отбасылар жайында айтқанда негізінен тұрғын жайы қолайсыз көп балалы отбасылар көрсетілді. Сюжетте әлеуметтік жауапкершілік сақталмаған. Бүлдіршіндердің жүзін ашық көрсетуге болмайтынын сюжет авторлары ескермеген.

Дархан Әбдіуахит «Адамзат тағдырының жыршысы» деп атаған жазушы Әбдіжәміл Нұрпейісовтың дүниеден өтуіне орай жасалған сюжет «Әдебиет абызы» деп аталыпты. Материалда жазушының көзі тірі кезіндегі сұхбаттары, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевпен кездесуіндегі әңгімесі, жазушы шығармашылығы жайлы ғалымдардың, сондай-ақ, Мырзатай Жолдасбековтың пікірі топтастырылған. 

«Жеті күн» әзірлеген соңғы материал «Утилизация: алым мен салым» деп аталады. Сюжеттен утилалымды қабылдауды «Жасыл даму» мекемесі қайта жалғастырғанын, алым көлемі әлі талқыланып жатқанын білдік.

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы» 

Өткен аптада бұқаралық ақпарат құралдары Алматыдағы балалар ауруханасының бірінде жатқан екі жасар баланы  төрт айдан бері ешкім іздеп келмегенін хабарлады. «Айна» авторлары осы туралы «Жетімекпін мен неге?» аталатын эксклюзив сюжет әзірлепті. Бүлдіршінді ауруханаға қандай жағдайда қалдырғаны, қазір қайда орналасқаны туралы ақпарат берілді. Сонымен қатар, сюжет авторы баланың әкесімен хабарласып, анасы жайлы, оның бұрынғы некесі туралы сұрақтарға жауап алған. Сонда бұл сюжеттің мақсаты бүлдіршіннің әкесі туралы ақпарат беру ме? Баланың тағдырын желеу етіп, әкесінің жеке өмірін қазбалаудың қажеті қанша?  

Жақында Мәжіліс депутаты Динара Зәкиева атаулы әлеуметтік көмек көлемін әр балаға 36000 теңгеге көтеру керек деген ұсыныс жасады. Осыған қатысты «Айна» авторлары депутаттардан сұхбат алып, «бұл ұсыныс жүзеге асуы мүмкін бе?» деген сауал қойыпты. «eGovкуәгері»  айдарында «Миллионер мама», яғни «1 миллион теңге декреттік төлемақы  алуға бола ма?» деген сауал талқыланған. Айдардың жүргізушісі Гүлнәзия Жалғасқызы Instagram желісінде осы тақырыпта түрлі сабақтар жүріп жатқанын айтады. Әлеуметтік сақтандыру қорының департамент директоры Гүлбағила Болатбекова студияда бала күтіміне байланысты төленетін төлем тәртібін түсіндіріп, декреттік төлемге миллион алу мүмкіндігі бар-жоғын айтады. Құптарлық тақырып.  

«Айна» бағдарламасы да үкіметтің мұқтаж отбасылар жалдайтын пәтердің жарты құнын субсидиялау туралы бастамасын талдаған. Махамбет Бейбітшілік әзірлеген сюжет «Үй аламыз ба, ұяламыз ба?» деп аталады. Тілші тақырыптың ашылуына жауапты қарағанымен, әлеуметтік жауапкершілікті ұмытқан. Бүлдіршіндердің жүзін бұлдыратуы тиіс еді. Сюжетте «времянка» жалдап тұратын кейіпкердің мысалында «мұқтаж жандардың барлығы тұрғын үйді жалдау ақысын субсидиялай ала ма?» деген сауалға жан-жақты пікір алынған. Субсидиялау талаптары турасында ақпарат түсінікті жеткізіліпті.

Ресей мен Украина арасындағы шиеленіскен жағдай «Асқынған ахуал» деп аталыпты. Сюжетті Берік Дүйсенбай әзірлеген. Украина, Ресей, Қазақстан сарапшыларын сөйлеткен сюжетте автор «екі ел арасында соғыс бола ма?» деген сауалға жауап іздейді. Сондай-ақ, сарапшылар Ресейдің көксегені не, Батыстың мүддесі қандай деген сауалды да талдапты. Ал екі елдің текетіресі экспорттың 40 пайызы Ресей арқылы өтетін Қазақстанға қалай ықпал етеді? Бұл турасында да сарапшылардың пайымы бар.

«Бақ шапса да, бап шапса» аталатын сюжетте апта ішіндегі ауыс-түйістерден бастап, Олимпиададағы Қазақстан үміт күтетін спортшыларға дейінгі оқиғаларға шолу жасалған.  

«Қош келдің, Қошанов». Мәжіліс төрағасының ауысуына назар аударған «Айна» да жаңа спикердің бастамаларына мән беріпті. Дегенмен, «Жеті күндік» әріптестеріне қарағанда, бұл сюжеттің автолары Нұрлан Нығматуллиннің жұмысын еске алып, сөздерінен үзінді келтірген. Қошановтың қызмет сатысына шолу жасап, бұрынғы қызметтерінде  сөйлеген сөздерінен үзінді берді.

Қаңтар оқиғасына бір ай толды.  «Бір айдан соң» аталатын сюжетте «Айна» авторлары да құқық қорғау органдары өкілдерінің мәлімдемелерін ұсынған.  Сюжетте айыпталушы ретінде күдікке ілінген тараптың, заңгерлердің, адвокаттардың пікірі бар. Қоғам үшін ауыр болған оқиға туралы сюжеттің басында және соңында Алматы туралы әндерден үзінді берілген. Автор бұл әндете көтеретін тақырып емес екенін ұмытқандай.

Apta, QAZAQSTAN

Apta бағдарламасының алғашқы тақырыбы – ҚР президентінің ҚХР-ға жұмыс сапары. Жүргізуші Жайна Сламбек алғысөзде Қ.Тоқаев Бейжіңде өтіп жатқан Қысқы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатына қатысып, Аспан асты елінің төрағасымен келіссөз өткізгенін хабарлады. Бұл оқиғаларға қысқа хаттама сюжет арналыпты. Президенттің жұмыс сапары қалай болғанын баяндайтын сюжетте видеодан гөрі келіссөзден түсірілген фотосуреттерді көбірек көрсетті. 

Эфирдің екінші тақырыбы да президентке, дәлірегі Тоқаевтың жемқорлықпен күрес жөніндегі кеңесте сөйлеген сөзіне арналды. Мемлекет басшысының сөзінен ұзақ синхрон берді.

Содан кейін жүргізуші Жайна Сламбек Orda.kz порталындағы материалға сүйеніп, «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы Әлия Назарбаеваға тиесілі компаниямен келісімшартты бұзғанын хабарлады. Бұл ақпаратты әлеуметтік желі қолданушысының темір жол билеті арзандағанына таң-тамаша болған жазбасының скриншоты толықтырды.

Ал сюжет соңғы кезде жиі айтылып жүрген «монополия», «олигополия», «картель» ұғымдарының мәнін ашуға талпынды. Материалда салалық департамент, қауымдастық өкілдері мен экономистер комментарийі бар. Олар аталған терминдердің мағынасын айтты. Жап-жақсы түсіндірмелі сюжет, алайда монополия, олигополия, картель әлемінің жарқын өкілдерінен ешкімнің есімі аталмады. 

Қ.Тоқаев Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі кеңесте ауыл шаруашылығын субсидиялау саласын жайлаған жемқорлық жөнінде де айтқан. Бұл тақырып «Apta қонағы» айдарына арқау болыпты. Студия қонағы — Shopan ata ұлттық қой өсірушілер қауымдастығының төрағасы Алмасбек Садырбаев. Ол ауыл шаруашылығын субсидиялаудағы жемқорлық схемасы, қарапайым шаруалардың субсидияға қол жеткізе алмауы, қуаңшылықтан Батыс Қазақстанда жаппай мал қырылғаны, ауыл шаруашылығындағы лобби туралы егжей-тегжейлі айтты. 

Табысы күнкөріс деңгейінен төмен әрі үй кезегінде тұрған адамдардың пәтер жалдауға төлейтін ақысының тең жартысын мемлекет субсидиялайды. Бағдарламаның екінші сюжеті осы тақырыпты қозғап, қабылданғалы отырған әлеуметтік бағдарламаның мән-жайын түсіндірді. Кейіпкерлер хикаясы мен бұл бағдарламаның қандай теріс әсері болатынын айтқан экономист пікірі бар. 

Apta редакциясы Қаңтар оқиғасына байланысты ұсталғандардың азапталғанын әр шығарылымда айтып келеді, бірақ бұл мәселеге әлі бір сюжет арнамады. Жайна Сламбек азапталғандар туралы айтып, «Аманат» қоғамдық комиссиясының жетекшісі Абзал Құспанның Facebook әлеуметтік желісіне жариялаған жазбасынан үзінді келтірді. Ол тергеу кезінде  арқасына ыстық үтік басылып азапталған Азамат Батырбаев туралы пост жазған екен. 

Алматыда рұқсат етілген митинг өтіпті. Жүргізуші митинг қатысушыларының қандай талап қойғанын қысқа қайырып, жеңілдетілген автонесие бағдарламасына ойысты. Алдағы көктемде қайта басталып қалатын 4%-дық автонесие туралы сюжет елдегі автонарық проблемалары мен бұл автонесиенің кемшіліктеріне тоқталды. 

Ахмет Байтұрсынов дүниеге келген Ахмет ауылына (Қостанай облысында) апаратын жолға асфальт төселмеген, интернет жылдамдығы әлсіз. Ауыл тұрғындары мәселелерді шешіп беруді сұрайды. Бағдарламаның төртінші сюжеті қаузаған мәселе осы. Соңынан «Ахмет. Ұлт ұстазы» сериалынан үзінді көрсетті.

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.