24-30 қаңтар аралығындағы апталық сараптамалық бағдарламалардың басты тақырыбы – Nur Otan партиясының кезектен тыс съезі мен Президенттің «Хабар» арнасына берген сұхбаты болды. Сондай-ақ, «Жеті күн» бағдарламасы «Самұрық-Қазына» әл-ауқат қоры айналасында қалыптасқан жағдай туралы сюжет ұсынды. «Айна» бағдарламасы интернеті жоқ «Құланөтпес» ауылының проблемасын көтерді. Ал Apta Президенттің экономика мен саясат трансформациясы жөнінде айтқанын студияда әлеуметтанушы Серік Бейсембаевпен бірге талқылады. 

«Жеті күн», «Хабар»

«Жеті күн» бағдарламасындағы «ауыс-түйіс» уақытша болғанға ұқсайды. Бұл жолы бағдарламаны тұрақты жүргізуші Дархан Әбдіуахиттің өзі жүргізді. Ол хабарды Nur Otan партиясының кезекті съезінен бастады. Шынар Асанқызы жиын туралы арнайы материал әзірлепті. Әдеттегідей ұзақ, Президенттің негізгі тезистерінен тұратын сюжет. Сарапшылар саяси партиялардың белсенділігі, депутаттардың беделі туралы пікір білдірген. Алайда Мемлекет басшысының Тұңғыш Президентке қатысты сөздеріне сарапшы пікірі болмады. 

Президенттің «Хабар» арнасына берген сұхбаты Гүлжан Мархабаева әзірлеген келесі сюжетке арқау болды. Автор әріптесінің жұмысын «Көкейдегі көп сұрақты Вера Захарчук дөп қоя білді» деп бағалады.  Бір сағаттық сұхбаттағы еркертусіз оқ атуға, Тұңғыш Президентке, жаңа реформаларға қатысты бірнеше сұраққа Қ.Тоқаевтың берген жауабынан үзінді келтірілді.  Мемлекет басшысының  мәлімдемелеріне қатысты ешбір сарапшыдан пікір алынбаған. «Хабар» эфирінде санаулы минут бұрын ғана аяқталған сұхбаттан баяндау сюжетін әзірлеу қаншалықты қисынды? Мемлекет басшысының сұхбаты «Хабар» және «Хабар 24» арналарында  сенбі, 29 қаңтар күні сағат 20.00-де эфирге шықты. Ал «Жеті күн» бағдарламасының эфирдегі уақыты – әр сенбі, сағат  21.00.

Өткен аптада Қазақстан Орта Азиядағы экономикасы мен халық саны жағынан алпауыт екі мемлекет – Қытай және Үндістанмен екі онлайн саммитке қатысты. «Жеті күн» осы оқиға туралы «Қос саммит» аталатын сюжетте баяндады. Бұл материал Орта Азияның бес мемлекеті қатысқан екі саммиттің барысына, екі алпауыт мемлекеттің өңірдегі геосаяси ықпалына қатысты сараптама болды деп айта алмаймыз. Халықаралық саммитке Президенттің  қатысқаны және қандай ұсыныстар жасағаны туралы ақпарат берілген және сол ұсыныстарға қатысты отандық сарапшылардың пікірі бар, жалаң талдауға құрылған материал. 

Елдегі эпидемиологиялық жағдайға қатысты қабылданып жатқан шаралар туралы кадр сыртындағы мәтін мен синхрон форматында қысқаша баяндалды. 

Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасын тұрақтандыру мәселесіне арнайы сюжет дайындалған. Сюжеттен азық-түлік бағасын тұрақтандыру шараларынан гөрі, оны қымбаттатпау үшін кейбір аймақта жергілікті әкімдіктердің мониторинг тобы үнемі бақылау жасағанын білдік. Әлеуметтік дүкендер мен үй маңындағы шағын маркеттердегі азық-түлік бағасы бір-бірінен ерекшеленетіні сөз болды. Сондай-ақ, Алматы қаласындағы әйгілі «2050 теңгелік ет» туралы айтылды. Сюжетте аталмыш проблемаға терең үңілмеген деуге болады. Себебі, бұл материал әкімдіктер тарапынан жасалып жатқан жұмыстың есебі іспеттес. Ал бағаны тұрақтандыру шаралары тек мониторингпен шектелмесе керек. 

Қаңтар айының алғашқы онкүндігінен бері жиі қозғалатын тақырыптардың бірі – «Самұрық-Қазына» әл-ауқат қоры айналасында қалыптасқан жағдай. Президенттің қатаң сынынан кейін, Қор басшылығы оның қызметін реформалауға талпынуда. «Жеті күн» бұл санында осы реформаларға жеке сюжет арнапты. Сюжетке пікір берген сарапшы Қордың нәтижелі жұмыстарын тізбектеп, кейін «Самұрық-Қазынаның» ел экономикасына тигізген кері әсері туралы айтты. Мәжіліс депутаты Аманжан Жамалов та депутаттық сауалында Қор жұмысының тиімсіздігін айтқан еді. Сюжетке тартылған өзге сарапшылар да Қор жұмысының олқылығын айтты. Ал сюжет авторы Қор өкілдерінен пікір алмаған. Алмасадам Сәтқалиевтің Facebook-тегі парақшасына жариялаған пікірін ғана беріпті. 

Үкіметтің батыс өңірлерді дамыту бағдарламасы туралы сюжет «Кешенді жоспар» деп аталды. Материал өңірдегі мектептердің бірі үш ауысыммен оқитыны туралы ақпараттан басталды. Сол арқылы тілші өңірдегі проблемаларды көрсетіпті. Үкімет қабылдаған жоспар, бөлінетін қаражат туралы ақпарат бар. 

«Хабар» арнасы «Қасіретті қаңтар» аталатын деректі фильм ұсынды. «Жеті күн» осы аттас сюжет әзірлеп, фильм туралы ақпарат берді. «Жеті күннің» осы санында бірнеше сюжетке сарапшы ретінде пікір білдірген саясаттанушы Қазыбек Майгелдинов бұл фильмге де баға берген. 

Ақбөпе Тәңірберген әзірлеген сюжет Татарстан мен Қазақстанның өнеркәсіп кооперациясының дамуы туралы болды. Татарстандық бірнеше компанияның Қазақстанда атқарып жатқан жұмысы туралы материал коммерциялық мақсатта дайындалған деп топшыладық. 

Президент Nur Otan cъезінде «Қазақстан халқына» қорының жұмысына атсалысуға асықпай отырған компаниялардың жұмысын сынға алды. «Жеті күн» Президенттің осы сөзінен үзінді берді. Осылайша, қор басшысы Болат Жәмішев қатысатын «Национальный интерес» бағдарламасына жарнама жасай, бағдарламаны аяқтады.  

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы» 

Алматыдағы каңтар дүрбелеңі кезінде зардап шеккен жандарға өтемақы төленеді. Алайда бейбіт тұрғындарға өтемақы төлеу мәселесі әзірге шешілмеді, өйткені антитеррорлық операциялар әлі де жалғасуда. «Айна» осы ақпаратпен басталды. Алматы әкімдігінің өкілі осы мәселеге қатысты түсініктеме беріпті. 

«Тура биде туған жоқ» аталатын сюжетте қамауға алған туыстарын іздеген тұрғындардың жағдайы айтылды, сондай-ақ, заңгер Абзал Құспан бастаған қорғаушылар тобының жұмысынан хабар берді. Бас Прокуратура мен ІІМ-нің мәлімдемесінен үзінді ұсынды. 

Nur Otan партиясының кезектен тыс съезі туралы Берік Дүйсенбай материал әзірлепті. «Партия қайда болса…» аталатын сюжет Президенттің партияны қайта құрылымдау туралы бастамасын талдауға бағытталған. Мемлекет басшысының осы орайдағы сөздерінен үзінді берді. Сарапшы ретінде Ерлан Саиров пікір білдірген. Партия саяси кеңесінің құрамы 55 процентке өзгергеніне мән берілді. Алайда партия құрамындағы ықпалды тұлғалардан пікір алынбапты.  Есесіне, сарапшы Толғанай Үмбетәлиева партияның жаңа төрағасы ұйым жұмысының өзгеруіне зор ықпал ететінін айтты.  

«Қанатың талды ма, Самұрық». Қордың нәтижесіз жұмысы туралы баяндаған сюжет авторы Берік Байғара бейтарап болу үшін «Самұрық-Қазына» өкілдеріне микрофон ұсынбады. Материалын Қор ғимараты алдында қар тазалап жүрген стендаппен аяқтады. 

«Айна» бағдарламасының жыл басынан бері жарық көрген сандарында «eGov куәгері» аталатын айдар бар. Гүлнәзия Жалғасқызы жүргізетін бұл айдарда негізінен мемлекеттік әлеуметтік көмек алу жолдары әңгімеленеді. Бұл жолы әлеуметтің осал тобына жататын, қалада пәтер жалдап тұратын отбасыға берілетін көмек – пәтерақы мәселесі сөз болды.

«Жаңа үкімет, жарылқа» айдары өткен апталарда «Айна» студиясына хабарласып, құзырлы министрлік тарапынан көмек алған жандардың алғысынан басталды. Ал студияға келген қонақтар бұл бағдарламаның жүзеге асу жолдарын айтып берді. Ақпараты мол, пайдалы талқылау болды. 

«Арқада «Құланөтпес» деген ауыл бар…»  деп басталатын сюжет «Өркениет өлген жер» деп аталыпты. Құланөтпес ауылдық округіндегі жағдайды әкімнің уәдесі мен тұрғындардың уәжі арқылы тиянақты жеткізе білген сюжет, орталықтан шалғай жатқан мыңдаған ауылдың проблемасын көтерді. «Құланөтпестің қазіргі күйіне тұрғындар ғана емес, сиырлары да ұялады. Камераға қарауға бет жоқ» деп астармен әзілдей аяқтапты Артур Мағзұмов. 

«Молданың істегенін істеме». Еуропарламенттің қаңтар оқиғасына қатысты қарарын сынаған сюжет осылай аталыпты. Еуропаның бірқатар елінде болған шерулерде тәртіп сақшыларының наразы топқа күш қолданып жатқаны көрсетілді. Еліміздегі қаңтар басындағы шерулердің бейбіт басталғаны, полиция бірден күш қолданбағаны, жағдай бақылаудан шығып бара жатқан соң оқ атылғаны баяндалды. Күш құрылымының өкілі сол күндердегі шабуылдар туралы айтып берді. Ал сарапшы Еуропарламенттің қарары ЕуроОдақтың ұстанымы емес екенін, бұл ұсыныс сипатындағы қарар екенін айтты. Сюжет мазмұны осылай өрбитін болса, оның атауы мазмұнына кереғар емес пе? 

Кәдеге жарату алымы туралы мәселе көтерген «Айна» сюжеті «Сатуға асықпа тұлпарыңды» деп аталады. Утильалым айналасындағы жағдай, көлік бағасының қымбаттауына әсер ететін факторлар жайлы жан-жақты ақпарат берген тұщымды сюжет. 

«Төңкерістің таңбасы» сюжетінде Алматы қаласындағы дүрбелеңнің салдары туралы әңгімеленді. 

Apta, QAZAQSTAN

Apta бағдарламасы президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Хабар 24» журналисі Вера Захарчукке берген сұхбатынан басталды. Сұхбаттағы «ескертусіз оқ атудан» бастап «бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаевпен сауда» болмағанына дейін түрлі үзінділер көрсетті. Тақырыпты саясаттанушы, Мәжіліс депутаты Ерлан Саировтың пікірімен толықтырды. Ол ел біртұтастығы маңызды екеніне тоқталып, Қ.Тоқаевтың батыл шешімдері соны сақтап қалуға сеп болғанын айтты. 

Қ.Тоқаевтың төрағалығымен Қауіпсіздік кеңесінің отырысы өткенін қысқа қайырып, Кеңесті бұған дейін ҚР Тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаев басқарғанын еске салды. Парламент Тұңғыш президенттің бірнеше өкілетін қысқартқанын да атап өтті. Мысалы, Қауіпсіздік кеңесін өмір бойы басқару құқығынан айырды. 

Nur Otan қатарынан жүздеген адам шығып кетті. Жүргізуші Жайна Сламбек партиядан шығып кеткендердің комментарий скриншотын экранға шығарып, оқыды. Бұл партия съезі туралы сюжетке алғысөз екен. Осы съезде Қасым-Жомарт Тоқаев партия төрағасы боп сайланды. Apta бағдарламасының соңғы үш шығарылымында алғаш рет Нұрсұлтан Назарбаевты көрсетті. Ал тілші Альбина Әшім сюжетті түйіндейтін стендапында философ Гегельдің: «Өзгелер алдындағы міндеттер ішіндегі ең негізгісі: сөз бен істің рас болуы» деген сөзін цитата етіпті. Президент Қ.Тоқаев кәсіпкерлермен кездесуінде философ Гегельдің есімін атағанын да айтты.

Сенат депутаты Мұрат Бақтиярұлының үкімет басшысына жолдаған депутаттық сауалы екінші сюжетке түрткі болыпты. Сенатор сауалында статистикалық мәліметтердің бұрмаланатынын айтқан. Тілші Амангелді Сейітхан Ақмола облысындағы ауылдық округтердің біріне барып, тұрғындар қалай өмір сүріп жатқанына әлеуметтік зерттеу жүргізіпті. Ауылдың сан мың проблемасын: өзін-өзі жұмыспен қамтығандар санынан бастап инфрақұрылым жоғына дейін түгендепті. Сюжетте ауыл тұрғындарынан бастап әкіміне дейін комментарий берген. Ақпараты мол, бірақ еш жаңалығы жоқ сюжет – еліміздің қаншама ауылына тән жағдай. 

Президент Қ.Тоқаевтың «Хабар 24» телеарнасына берген сұхбатында экономика мен саясат трансформациясы жөнінде айтқан сөзі «Apta қонағы» айдарының тақырыбына айналды. Студия қонағы – әлеуметтанушы Серік Бейсембаев қаңтар трагедиясының себептері, жұмыссыздар саны, байлардың ресурсын басқаларға таратып берудің бекер іс екенін, саяси өзгеріс болмаса елдегі мәселелер шешілмейтінін айтты. 

Президенттің енді бір сөзі тағы бір сюжетке арқау болды: Қ.Тоқаев азаматтарды «Болашақ» бағдарламасымен Ресей университеттерінде де оқытуды айтқан болатын. Осы тақырыпты қаузаған сюжетте профессорлар, «Болашақ» стипендиаттары мен БҒМ вице-министрінің пікірі бар. 

Тағы да Тоқаев. Бұл жолы жүргізуші Жайна Сламбек адамдар заңсыз ұсталып, азапталғаны жөнінде ақпарат азаймай отырғанын эфирде айта келе, президенттің бұрынғы твитін эфирге шығарды. Тергеу әділдігін тексеретін қоғамдық комиссиялар жұмыс істеп жатқанын айтып, Бас прокуратура өкілі мен депутаттарды сөйлетті. Apta редакциясы заңсыз ұсталып, азапталғандар жөнінде ақпарат азаймай отырғанын айтқанымен, ел назарындағы тақырыпқа дәлел-дәйегі мен кейіпкерлері бар сюжет арнамай келеді.

2022 жыл – Балалар жылы. Бағдарламаның соңғы сюжеті балаларға, дәлірегі онлайн оқудан білім сапасының нашарлауы, жан күйзелісіне түсетін балалардың көбеюіне арналды. Оқушылар, ата-ана, зерттеушілер, психологтар, мектеп директоры мен Мәжіліс депутатын сөйлеткен үлкен сюжет. 

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.

17-23 қаңтар аралығында эфирге шыққан апталық сараптамалық бағдарламаларға ортақ тақырып – президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың кәсіпкерлермен кездесуінде жасаған мәлімдемелері. «Жеті күн» бұл жиыннан бір сюжет жасаса, «Айна» бағдарламасы президенттің осы жиында сөйлеген сөздерін бірнеше сюжетке арқау етіпті. Сондай-ақ, «Жеті күн» және «Айна» бағдарламалары қаңтардағы тәртіпсіздік кезінде ерекше көзге түскен күштік құрылым қызметкерлеріне сюжет арнаған. «Жеті күн» Еуропалық Парламенттің Қазақстанға қатысты қарарына тоқталса, «Айна» бағдарламасында атаулы әлеуметтік көмек алудың жолдары айтылды. Ал Apta студияда ҚР ҰҚК құрметті қызметкері, генерал-майор Ержан Исақұловпен күштік құрылымдардың басшылық қызметтеріне кадр тағайындау жөнінде сұхбат өрбіткен. Айта кетейік, «Жеті күн» 18 қаңтарда Нұрсұлтан Назарбаевтың жасаған үндеуінен үзінді келтіріп, ҚР Тұңғыш президенті туралы Конституциялық заңға мәжіліс түзетулер енгізгенін айтты. Ал «Айна» және Apta бағдарламалары бұл туралы ештеңе айтпай, елеусіз қалдырды.

«Жеті күн», «Хабар» 

Бағдарламаны Жігер Сәрсен әл-Фарабидің қайырымды қоғам туралы гуманистік ойымен бастап, бірден Қасым-Жомарт Тоқаевтың 19 қаңтар күнгі туитіне көшті. Жүргізуші президенттің кәсіпкерлермен кездесуінде қойған басты міндеттерін тізіп, осы жиыннан сюжет жасаған Гүлжан Мархабаеваға кезек берді. 

Автор осы жиынға қатысқан кәсіпкерлерді «Қазақстан экономикасының алыптары» деп атады. Сюжетте президенттің салықтан жалтару, әлеуметтік теңсіздік, «Самұрық-Қазына», мемлекеттік сатып алулар, ЖОО-да маман даярлау туралы мәлімдемелері мен басқа да ұсыныстарынан үзінді берілді. Сондай-ақ, жүк тасымалы, қаңтар басындағы оқиғадан кейін ірі бизнеске мемлекет тарапынан көмек берілмеуі, колледждерді сенімгерлік басқаруға алудың проблемаларына қатысты кәсіпкерлердің айтқан ұсыныс-уәждері де бар. 10 минутқа созылған материалда тілші кездесудің мазмұнын толық қамтуға тырысқан. Жиында негізінен орыс тілінде сөйлеген Мемлекет басшысының сөздері қазақшаға аударылыпты. Сарапшылар пікірі жоқ.

Өткен аптада президент Қ.Тоқаев Қорғаныс министрін ауыстырып, сала басшыларымен арнайы жиын өткізді. Онда Мемлекет басшысы осы саладағы  олқылықтарды атап көрсетіп, бірқатар тапсырма берді. Жігер Сәрсен аталмыш жиын туралы кадрде тұрып әңгімелеп, президент сөзінен цитаталар келтірді, жеке сюжет жасалмады. Бұдан соң жүргізуші президенттің жекелеген орган басшыларымен өткізген кеңесіне тоқталды. Жиынға қатысқан ІІМ, Қорғаныс министрі, ҰҚК төрағасы, Бас прокурордың  президентке берген есебінен үзінді келтіріліп, президенттің жиында сөйлеген сөзі графикамен берілді. 

Өткен аптада Мемлекет басшысы Өзбекстан президенті Шавкат Мирзеевпен телефон арқылы сөйлесті, бұл туралы қысқаша ақпарат беріп өткен Жігер Сәрсен Елбасы мәлімдемесін де ұмыт қалдырмады. 18 қаңтарда Нұрсұлтан Назарбаевтың жасаған мәлімдемесі elbasy.kz сайтында жарияланды. «Жеті күн» бағдарламасын Н.Назарбаевтың сөзінен үзінді берді. Жүргізуші ҚР Тұңғыш президенті туралы Конституциялық заңға мәжіліс түзетулер енгізгенін айтты. Депутат Снежанна Имашева бұл түзетулердің мән-жайы туралы пікір білдірген.

«Омикрон төрткүл дүниені тығырыққа тіреді. Вирус жұқтырғандар саны секунд сайын көбейіп жатыр. Мәселен, бір ғана Жапонияда бір күнде 8000 адам ауырған». «Covid-19: Омикрон» аталатын сюжетке жүргізуші осындай алғысөз айтты. Ал сюжетте Үкімет отырысындағы Ажар Ғинияттың есебі, елдегі эпидемиологиялық жағдайға байланысты өткен онлайн баспасөз маслихатында Ералы Тоғжановтың вакцинация және аурудың өршігені туралы сөйлеген сөзі берілді. Дәрігерлер пікір білдірген, ДДСҰ ұйымы басшысының омикрон штамы жайлы мәлімдемесі де бар.  

«Алматы трагедиясы». Қаңтар басындағы тәртіпсіздіктер салдарынан зардап шеккен қала туралы сюжетті Ұлан Нарымбек әзірлепті. Оқ тиіп, жарақат алған кейіпкерлердің жағдайы, куәгерлердің әңгімесі, зардап шеккен кәсіпкерлердің жай-күйі туралы мәселені топтастырған сюжет. Алматы әкімдігінің зардап шеккен кәсіпкерлерге көрсететін көмегі жайында да ақпарат бар. Тілші «трагедия» деп сипаттаған оқиғаның мәніне үңілуге емес, салдары туралы баяндауға басымдық берген.   

Сыртқы істер министрлігі Еуропалық Парламенттің еліміздегі жағдайға байланысты қабылдаған Қарарына қатысты мәлімдеме жасады. «Жеті күн» осы мәлімдемеден үзінді беріп, СІМ бұл қарарды бір жақты деп бағалағанын айтты, Парламент депутаттары пікір білдірген. Осы ретте «Жеті күн»  авторлары бұл қарарға қатысты «әділ пікір білдірді» деп Еуропалық Парламентке мүше депутаттардың да пікірін берді. Өткен аптада ОБСЕ қабырғасында Сыртқы Істер министрі Мұхтар Тілеуберді елдегі жағдай бойынша баяндама жасады. «Жеті күн» Сыртқы істер министрінің осы жиын жайлы пікірін ұсынды. Осылайша бұл топтама КСМ+СНХ форматында баяндалды. Алайда, Қазақстандағы адам құқығының қорғалуы, геосаяси мәселелер, Еуропалық Парламент мәлімдемесі, мұның барлығы да сауатты саяси талдауды қажет ететін тақырып. «Жеті күн» жағдайды жалаң баяндаумен шектелгені өкінішті. 

«Жақсы адамдардың жақсылығы» туралы Ақбөпе Тәңірберген әзірлеген сюжет антына адал ақтөбелік сарбаздың көпшілікті «тамсандырғанынан» басталды. Тілші қаңтардағы дүрбелеңде игілікті іс жасаған «Ізгі жандар» туралы баяндады. «Қарусыз шықққан құқық қорғаушылар мен әскерилерді соққыға жығып, аяусыз жаншып жатқанда, киімін шешіп беріп жатқан арудың ісі жанашырлық емей немене?» дейді автор. Ал видеода әскери формасын азаматтық киімге ауыстырып жатқан ер адам көрсетілген. Әлеуметтік желіде тараған бұл видеодағы сарбаздың әрекетіне құқық қорғау саласының мамандары баға бергені дұрыс.

Сондай-ақ, «Аймақтың әлеуеті» деген атаумен Ақмола облысының  қазіргі әлеуметтік-экономикалық жай-күйі баяндалған сюжет берілді. Бағдарлама соңында көрсетілген «Отандық автоөндіріс» сюжеті осы саладағы жетістіктерді баяндауды мақсат тұтқандай. 

«Жеті күн» Мемлекет басшысының Бейжің олимпиадасына баратын Ұлттық құрама спортшыларымен кездескенін айтып, президент сөзінен үзінді беріп, аяқталды. 

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы»

«Соңғы отыз жыл он саусағын бір өзі сорып отырған дәулеттілердің дәурені болды».  «Айна» бағдарламасының алғысөзін осылай бастаған Ғалым Кәлмен кәсіпкерлерді «меценат дейміз, бірақ олар «Шықбермес Шығайбай» екен деп сипаттай келе, бизнесмендер Тоқаевтың сөзінен «шок» алған болуы мүмкін деп қайырды. 

«Байлық: бақ па, сор ма?» аталатын сюжет президенттің кәсіпкерлермен кездесуіне арналды. Мемлекет басшының сөздерін орыс тілінен аудармасыз берген сюжетте сарапшы пікірі жоқ. Автор Берік Байғара президенттің бұл кездесудегі мәлімдемелеріне өзі түсініктеме беріп отырды.  

Жүргізуші «Трайбализмге қарсы орган құру керек» деді, мұнысын президенттің «халықтың жартысынан көбінің айлық табысы 50 мың теңге» деген сөзімен байланыстырды. Берік Дүйсенбай әзірлеген келесі сюжет «50 мыңмен ел көгере ме?» деп аталады. Онда президенттің жоғарыда аталған жиындағы «50 мың теңге жайлы» мәлімдемесі берілді. Халықтың әл-ауқатын көтеру мақсатында Үкіметтің қай бағытта жұмыс істейтіні туралы мәлімет берілді. Елдің әлеуметтік жағдайын қалай көтеруге болады деген кішігірім сауалнама алыныпты. 

«Халықтың қоры». «Айна» бағдарламасы «Қазақстан халқына» қоры туралы  алдыңғы аптадағы шығарылымында да сюжет ұсынды. Бағдарлама авторларының бұл тақырыпты қайта көтеруіне президенттің кәсіпкерлермен кездесуіндегі қор туралы айтқаны ықпал етсе керек. Сюжетте осы жиындағы президент сөзінен тағы үзінді берілді. Сонымен қатар «Қазақстан халқына» ӘҚ төрағасы Болат Жәмішев қордың жұмысын ұйымдастыру мен оған қаражат кімнен түсуі керек екеніне қатысты кейбір мәселелерге жауап берген.. 

«Асыра сілтеу болмасын». Алматыдағы тәртіпсіздіктерден зардап шеккен кәсіпкерлердің шығынын өтеу туралы мәселе көтерілген сюжет осылай аталады. Сюжетте зардап шеккен кәсіпкер жағдайын баяндайды. Алматы әкімдігі мен «Атамекен» ҰҚП өкілдері залалды өтеу тетіктері  туралы айтады. Сондай-ақ тілші пандемия кезінде Ұлттық қордан қанша қаржы алынғаны жайлы мәлімет келтірді. Президенттің бизнестен бюджетке түсетін түсімнің азайғаны және шектеу шараларының бизнеске келтірген зардабы  туралы сөздерінен үзінді берді. 

«Кәсібі бардың өзі тәжтажалдың тепкінімен тиын-тебенінен айырылып, тұншығып жатса, табысы жоқ бұратана халық қарманарға тал таппай қаңғып кетпей ме?» дейді Ғалым Кәлмен. Мұнда «келімсек, кірме» деген мағына беретін «бұратана» сөзі орынсыз қолданылған. Жүргізуші қаңтар оқиғасына қатысты «әлеуметтік теңсіздік бітеу жараның бетін жарып шықты» деп баға берген соң, «Бітеу жара» аталатын сюжетте Алматыдағы тәртіпсіздіктер кезінде негізінен азық-түлік дүкендері тоналғаны айтылады. Әлеуметтанушы, психолог мамандар осы оқиғаға қатысты пікір білдірген.  Жүргізушінің алғысөзде «бұратана» сөзін қолдану себебін сонда барып түсіндік. Сюжет авторы Алматыға еліміздің түкпір-түкпірінен күнкөріс қамымен келген тұрғындарды меңзепті. Алайда, өз елінде тұратын ешбір адам «келімсек» бола алмайтынын ескермесе керек. 

«Айнаның» екінші жүргізушісі Гүлнәзия Жалғасқызы «атаулы әлеуметтік көмек» туралы сөз қозғады: студия қонағы, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің бас сарапшысымен осы атаулы көмекті алудың жолдарын талқылады.

«Омикрон келіп әлек салды» сюжетінде елдегі эпидемиологиялық жағдайды баяндалды. «Бейбіт күннің батырлары» — «Айна» авторлары да «Жеті күн» секілді қаңтар дүрбелеңінде көзге түскен жандарға сюжет арнауды жөн көріпті. 

Apta, QAZAQSTAN

Бағдарлама Қасым-Жомарт Тоқаевтың кәсіпкерлермен кездесуінен басталды. Ал сюжет президенттің айтқан сөздерінің мазмұнын қайталаған кадр сыртындағы мәтіндерден құралыпты. Материалдың елең еткізген тұсы – екі кәсіпкердің президентке бизнестің проблемаларын айтқан сәті болды. Жұрт пікірін сұрап, сауалнама да алған екен, бірақ тақырыпты ашу апталық қорытынды бағдарламаға лайық сараптама деңгейіне тартпады. 

Президент апта ішінде кімдерді қабылдап, қандай кездесулер өткізгеніне қысқаша шолудан кейін ҚР Қорғаныс министрі тағайындалғанын хабарлады. Сондай-ақ, ҚР ҰҚК бұрынғы төрағасының қамауға алынғанын (шын мәнінде, бұл жаңалық емес) және бірнеше орынбасары қызметінен босатылып, кейбірі тұтқындалғанын хабарлады. Бәріне мәлім ақпаратты қайталау бекер емес екен. Бұл «Apta қонағы» айдарының алғысөзі боп шықты. Студияға ҚР ҰҚК құрметті қызметкері, генерал-майор Ержан Исақұлов келіп, күштік құрылымдардың басшылық қызметтеріне кадр тағайындау жөнінде сұхбат өрбіді.  

Экология министрлігінің хабарламасы арқылы утилизациялық алым тақырыбын көтеріп, депутат Үкіметке ауыл шаруашылығы техникасына алымды азайту бойынша депутаттық сауал жолдағанын айтты. Содан кейін сенатор Ақылбек Күрішбаев ауыл тұрғындарының нақты табысы айына 35 мың теңге екенін мәлімдеп, «Мұндай ақшаға қалай күн көруге болады?» деп таңданғанын хабарлады. Оның сөзін әлеуметтанушының пікірімен толықтырды.

Бағдарламаның екінші сюжеті «Жеке тұлға банкроттығы» туралы заңға арналды. Ұзақ, түсіндірмелі сюжетте депутат, экономист, қаржыгер, заңгер сөйледі. Олар бұл қандай заң, не үшін қажет, неліктен әлі күнге дейін қабылданбағанын айттыы. Айтпақшы, тілші стендапында «Жеке тұлға банкроттығы туралы заң әзірлеуді бұрынғы президент 2014, 2015 және 2018 жылдары тапсырған» деп, бұрынғы президенттің есімін атамады.

Қаңтар трагедиясында қаза тапқан, жараланған, жазықсыз, заңсыз қамалғандар туралы сюжетте кейіркерлер хикаясы бар. Сюжетте күштік құрылымдар тарапынан жасалған зорлық-зомбылық хабарлары туралы айтылды, бірақ азаптауға ұшыраған кейіпкерлерді сөйлетпеді.

Бағдарлама ҚР Мемлекеттік орталық музейінің қызметкерлері мұндағы жәдігерлерді мародерлерден қалай сақтап қалғаны және әскери курсанттарды жертөлеге жасырғаны туралы сюжетпен түйінделді.  

Apta бұл шығарылымында Нұрсұлтан Назарбаевтың кешегі аптада шыққан үндеу видеосы жөнінде ештеңе айтпай, елеусіз қалдырды. 

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.

«Жеті күн», «Айна» бағдарламалары негізінен Президенттің Мәжілістің кеңейтілген отырысында жасаған мәлімдесіне және Алматыға жасаған сапарына, Үкіметтің жаңа құрамына тоқталған. Елдегі саяси жүйенің ауысуы, бейбіт шерумен басталып, елді дүр сілкіндерген дүрбелеңді кімдер ұйымдастырды деген көпшілік талқылауындағы басты сұраққа жауап іздемепті. Ал Apta «Қазақстан халқына» қоры, салықтар, кедейшілікпен күрес, жұмыссыздық туралы мәселе көтерген. Сондай-ақ, апталық бағдарламалар утилизациялық алым мәселесіне тоқталып, сарапшылардан пікір сұрапты. 

«Жеті күн», «Хабар»

«Жеті күннің» биылғы алғашқы санында бағдарлама жүргізушісі ауысқан. Дархан Әбдіуахиттің орнына жаңалықтар топтамасының дикторы Жігер Сәрсен эфирге шықты. Бұл уақытша өзгеріс пе, ол жағы беймәлім. 

Өткен аптада елде Үкімет құрамы өзгергенін айтып, сөз бастаған жүргізуші Гүлжан Мархабаева  әзірлеген сюжетке кезек берді. Тілші 11 қаңтар күні Мәжілістің жалпы отырысында Президент жасаған мәлімдемеге сүйене отырып, 10 минутқа жуық репортаж әзірлеген. Негізінен Мемлекет басшысының сөзінен үзінді берілген сюжетте сарапшылар пікірі де бар. Сондай-ақ, қаңтардың алғашқы күндері елде болған дүрбелеңді «Қаһарлы қаңтардағы қаралы оқиға» деп атап, осы сюжетте аталмыш оқиғаға қатысты әлеуметтанушының пікірін қосып, қысқа қайырыпты. 

Екінші сюжетте Алматыдағы дүрбелең туралы сөз қозғалды. Оның өзі Президенттің Алматыдағы сапарымен орайластырылған. Сәкен Сейітханұлы жасаған репортажда Мемлекет басшысының Алматыда жедел штаб отырысын өткізгені, зардап шеккен әскерилердің халін сұрап, Жедел медициналық көмек көрсету ауруханасына барғаны баяндалды. Тілші «Алматы ең үлкен трагедияны бастан кешірді» дегенімен, бұл сюжет бірнеше күн дүрбелең, тағы бірнеше күн антитеррорлық операция болған қала жайында емес секілді. Президент тапсырмаларына, осы оқиғаға байланысты Мемлекет басшысының атына келіп түскен жедел хаттарға мән берілген сюжетте сараптамадан гөрі баяндау басым. 

10 қаңтар елімізде жалпыұлттық аза тұту күні жарияланды. «Жеті күн» осыған орай жеке сюжет әзірлеген, мұнда да Президенттің Алматыға сапарын тілге тиек еткен. Қасым-Жомарт Тоқаевтың бүлік кезінде қаза тапқан тәртіп сақшылары мен әскерилердің жақындарымен жүздескенін айтып, сондай-ақ, қаза тапқан күштік құрылым қызметкерлері туралы мәлімет беріпті. 

Өткен аптада онлайн форматта Ұжымдық Қауіпсіздік Шарт Ұйымы мемлекет басшыларының жиыны өтті. Осы жиында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев мәлімдеме жасап, елдегі қаңтар оқиғасының біршама толық картинасын ашып берген еді. «Жеті күн» Прзиденттің осы сөздерінен үзінді келтіре отырып, әлеуметтік желілерде кең тараған видеоларды көрсетті, елдегі дүрбелең туралы баяндады. 

«Жаңа бастамалар» аталатын келесі сюжет «Елімізді ауқымды реформалар күтіп тұр» деп басталды. Бұл материал да Президенттің Мәжілістің кеңейтілген отырысында жасаған мәлімдемесіне арналды. Сарапшылар Мемлекет басшысының сөздерін талдап, түсініктеме берген. «Ел болып жұмылып «Жаңа Қазақстанды» бірге құруымыз қажет» екенін ескерте сөзін аяқтаған Ерболат Жаңабергеннің сюжеті әдеттегі «жолдауды қолдау» стилінде болды. Журналист саясаттанушы, экономист, кәсіпкер, Мәслихат депутаты секілді сарапшылардың пікірі арқылы Президент мәлімдемесінің қаншалықты өзекті екенін айтады.

Мемлекет басшысы шетелден әкелінетін көліктер үшін төленетін кәдеге жарату алымы туралы мәселе көтерді. «Жеті күн» бұл мәселені талдауға жеке сюжет арнапты. Тілші сюжетін «Президенттің еститін мемлекет тұжырымдамасы өміршеңдігін тағы бір дәлелдеді» деп бастады. Қ.Тоқаев Үкіметке осы алымды жинаумен айналысатын «Оператор РОП» ЖШС жұмысын тоқтатуды тапсырды. Тәуелсіз автокөлік одағының төрағасы, экологтар қауымдастығының өкілі, экономист сарапшылар және Экология министрі берген ақпарат топтастырыла отырып, талдау жасалыпты. Алымның маңызы, көлемі, қайда жұмсалуы тиіс екені туралы сарапшылар жан-жақты пікір білдірген толымды сюжет болды. 

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы»

«Айна» бағдарламасы да жаңа жүргізушімен эфирге шықты. Ғалым Кәлмен алғысөзін «Президент сайлауында халық болып таңдап алған тұлғамыз Тоқаев, кешегі қаңтар қасіретінде қаймана жұртын адастырмай алып шықты. Мемлекет басшысының дер кезінде қабылдаған шешімдері үрейленген жұрттың үмітін оятты» деп бастады, Президенттің ескі үкіметті отставкаға жіберіп, жаңа үкімет құрамын жасақтағанын баяндады.

Ғалым Кәлменнің пікірінше, жаңа үкімет құрамында «елді мезі қылған кадрлар емес… өз саласында ысылған мамандар жасақталыпты». Жүргізушінің айтуынша, мұны әлеуметтік желідегі пікірлерден аңғаруға болады. Ескере кету керек, Үкіметке сырттан кадр тартылған жоқ, жаңа 5 министр бар. «Айна» ұжымы сарапшылар пікіріне сүйене отырып, дәл осылай қорытынды жасаса, ешбір талас тумас еді. Жаңа үкіметтің ендігі жұмыс тәсіліне қатысты Президенттің сөзінен үзінді берумен аяқталған бұл алғысөз «Үміттің үкіметі» аталатын сюжетпен жалғасты. 

Берік Дүйсембай сарапшыларды сөзге тартып, жаңа Үкіметтің алдағы міндетіне талдау жасады. Үкіметке өз жұмысын көрсетуге 6 ай уақыт берілгенін еске салды. Жаңа 5 министр туралы қысқаша ақпарат беріп өтті. Ықшамды да түсінікті сюжет әзірленіпті. 

Мемлекет басшысы Үкіметке бірқатар тапсырма берді: әкімдер мен депутаттардың жалақысын көтеруге 5 жылға мораторий жариялау, шет елдерге аударылып жатқан қаражатқа тосқауыл қою, утилалымды қысқарту, онымен айналысатын «Оператор РОП» ЖШС жабу, бір сөзбен айтқанда, «жөнсіз шығындарды қысқарту». Олжас Сайлаубекұлы әзірлеген келесі сюжетте бірқатар сарапшы, Мәжіліс депутаты осы мәселелерге қатысты пікір білдірген. Шет елдерге аударылып жатқан қаражаттың көлемі, елде орта тап қалыптаспағаны, тіпті халықтың қаржылық сауатының төмендігі, көп несие алатыны туралы айтылды. 

Берік Байғара Президент бастамасымен құрылған «Қазақстан халқына» қоры туралы «Қарашаға арналған қор» атты материал ұсынды. Сюжет туабітті сирек кездесетін сырқатқа шалдыққан сәби туралы әңгімелеуден басталды, онда анасы баласының жағдайын баяндайды. Сәбидің жүзін ашық көрсеткен, әлеуметтік жауапкершілік сақталмаған. Сондай-ақ, сюжетте аталған қордың қаражаты қалай жинақталады, қайда жұмсалады, одан кімдер көмек алады, қор жұмысы қалай қағаланады, кім басқарады деген мәселе көтерілген.  

«Айна» бағдарламасының тағы бір жаңа жүргізушісі Гүлнәзия Жалғасқызы жаңа жылдағы айлық есептік көрсеткішпен бірге өзгерген әлеуметтік жәрдемақыларды тізіп шықты. Сонымен қатар, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің өкілі елімізде жарияланған төтенше жағдайға байланысты құжатын уақтылы рәсімдей алмаған жағдайда не істеу керегін, автоматты түрде ұзартылатын жәрдемақы түрлерін және жәрдемақыға қатысты өзге де сұрақтарға жауап беріпті. Студияға көрермендер телефон арқылы хабарласып, сұрақтарын қойып жатты. 

«Гумилев атындағы Гарвард, әл-Фараби атындағы Оксфорд университеті». Президенттің елімізде жетекші оқу орындарының филиалдарын ашу туралы идеясына қатысты сюжетін тілші осылай бастады. Журналист «Өнер білім бар жұрттар» аталатын материалында еліміздің қай өңірінде шетелдік жетекші университеттердің филиалы ашылуы мүмкін деген сұраққа жауап іздеген. БҒМ, ЖОО өкілдерінің пікірі бар. 

«Қарулы күштердегі реформа» атты материалда Президенттің осы саладағы тапсырмалары талданды. ҰҚШҰ әскерлерінің тұңғыш рет ұйымға мүше елдерге көмек көрсеткені де осы сюжетте айтылды. 

Алматыда болған жаппай тәртіпсіздік салдарынан қалаға келген залал көлемі, Президенттің Алматыға сапары, бүлінген ғимараттардың қазіргі көрінісі, қаладан қанша қоқыс шығарылып, Алматы әкімдігін қалпына келтіруге қаншама жұмысшы тартылғаны туралы толыққанды баяндалған сюжет «Бүгінгі Алматы» аталыпты. 

Ал «Қаңтар қаһармандары» дейтін сюжетте тәртіпсіздіктер кезінде қайтыс болған полицейлер мен әскерилердің есімі аталды. Тілші марқұм болған күштік құрылым өкілдерінің туыстарынан, жақындарынан, достарынан сұхбат алған. 

«Айнаның» соңғы сюжетінде Covid-19 вирусының Омикрон штаммына байланысты елдегі эпидемиологиялық жағдай, вакцинация қарқыны, ДДСҰ басшысының ескертуі туралы айтылды.   

Apta, QAZAQSTAN

Бағдарлама президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың: «Бас прокуратураға басқа адамдардың кінәсі қандай дәрежеде екенін анықтауды тапсырамын. Жауаптылықты ауырлататын мән-жай болмаса, жазаны жеңілдету үшін шара қабылдаған жөн» деген туитінен басталды. Жүргізуші Жайна Сламбек «Жаңа Қазақстанды ескі ережелермен құра алмаймыз» деп, тексеріс кезіндегі заңсыз әрекеттер, іс-түссіз жоғалғандар, азаматтарды ұрып-соғу, әділ тергеу жүргізу туралы айтты. Экранда полицейлердің заңсыз іс-әрекетіне байланысты шағым жасау үшін хабарласуға болатын телефон нөмірлерін көрсетті. 

Президент күштік құрылым басшыларымен кеңес өткізді. Бас прокуратура тәртіпсіздік кезінде қаза тапқандар санын жариялады – 225 адам.

Қайрат Шәріпбаев пен Диман Досанов сәйкесінше QazaqGaz және «Қазтрансойл» компанияларының басшылығы қызметінен кетті. Бұл туралы «Самұрық-Қазына» қорының баспасөз қызметі хабарлады. Алайда бұл екі азаматтың ҚР Тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа кім боп келетіні айтылмады. 

Бұрынғы Энергетика вице-министрі Жұмабек Қарағаев және Маңғыстау облысындағы сұйытылған газ бағасының негізсіз өсуіне қатысы бар делінетін лауазымды тұлғалар тұтқындалды. 

Содан кейін Парламент мәжілісінің отырысына ойысып, премьер-министр тағайындалғанын хабарлап, президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың отырыста сөйлеген сөзінен үзінді берді. Жұртшылықтан азық-түлік пен жанар-жағармайдың қымбаттауы, мардымсыз жалақы туралы сұрап, қиын жағдайда қалған адамдардың өмірін көрсетті. 

Президент сөзінде «Қорғас» кеден бекетіндегі ахуалды да айтты. Осыған орай дайындалған сюжетте тілші президент айтқан «Қорғас» кеден бекеті, Қазақстан даму банкі, «Самұрық-Қазына» жұмысы, аймақтық дамудың диспропорциясы, әлеуметтік теңсіздік, қазақстандықтарға арналған көмек қорын құру, бай қазақстандықтардың оффшордағы есепшоттары жөнінде баяндады, әр тақырыпты сарапшылар, экономистер пікірімен толықтырды. Көлемді түсіндірмелі сюжет. 

Кедейшілік құрдымына кетіп бара жатқан қазақстандықтар мен байып жатқан олигархтар туралы сюжетте жалдамалы баспанада тұрып жатқан көпбалалы ананы сөйлетіп, Forbes тізімінде байлардың көшін бастаған қазақстандықтардың суреті көрсетілді, есімдері аталды (тізімде Назарбаев әулетінің де адамдары бар). «Қазақстан халқына» қоры, салықтар, кедейшілікпен күрес, жұмыссыздық туралы айтылды. 

Утилизациялық алымның жайы не болмақ? Осы сюжеттің алғысөзінде жүргізуші Жайна Сламбек бұған дейін мемлекеттік медиа жұртшылықтың утилалымға наразылығын неліктен көрсетпей келгеніне тоқталды.

Алғысөзден үзінді: «Иә, утилдік алым мөлшері жұрттың ашу-ызасын туғызатындай көп болғаны мәлім. Бірақ азаматтық қоғам белсенділері қанша сұраса да, билік үндемеді. Наразылықты мемлекеттік ақпарат құралдарында көрсеткізбеді. Басты себебі ретінде «Оператор РОП» ЖШС-не Әлия Назарбаеваның қатысы бар деп аталатын». 

Бұрын көрсетпей келсе, қазір неліктен көрсете қалыпты? Мұны Жайна Сламбек түсіндірмеді. 

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің ақпарынша, республикасының 8 аймағында 204 нысан бүлінген. Оның 166-ы Алматыда орналасқан. Өткен аптада президент Алматыға барды. Сюжетте бүлінген ғимараттарды, Қ.Тоқаевтың қаза тапқан полицейлер отбасымен кездесуін көрсетті. 

ҰҚШҰ әскерлері Қазақстаннан елдеріне кетіп жатыр. Осы жөніндегі репортажда олардың қалай келгенін, немен айналысқанын және елден қалай шығарғанын көрсетті. 

Бағдарлама соңында жүргізуші Жайна Сламбек Әлемдік экономика және саясат институтының сарапшысы Жұмабек Сарабектен сұхбат алды. Жалпы жағдай туралы әңгімелесті. Сарапшы айтқандай, «Жағдай тұрақтанғаннан кейін бізді әлдеқайда ауыр сындар күтіп тұр». 

Apta бағдарламасы да Нұрсұлтан Назарбаев туралы, оның қайда екені, неліктен қазақстандықтардың алдына шығып, сөйлемегені жөнінде ештеңе айтпады.

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.