Домой Блог Страница 33

Тоқаев тапсырмалары және вакцинация. 25-31 қаңтар апталық бағдарламаларға шолу

Риза Исаева
-
0
Тоқаев тапсырмалары және вакцинация. 25-31 қаңтар апталық бағдарламаларға шолу

Өткен аптада президент Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметтің кеңейтілген отырысын өткізді. Осы оқиға қаңтардың соңғы аптасын қорытындылаған бағдарламалардың негізгі тақырыбына айналды. “7 күн” мен Apta тілшілері бұған бірнеше сюжет арнады. Ал “Басты бағдарлама” авторлары зейнетке шығу жасын төмендету ұсынысын негізге ала отырып, зейнетақы жинағының бір бөлігін алу туралы сұхбат жасады. Үш бағдарлама да коронавирусқа қарсы вакцинация басталатынын көрсетті. Алайда латын графикасындағы қазақ әліпбиінің жаңа нұсқасы шыққанын үшеуі де елеусіз қалдырды.
Дәстүрлі мониторингімізде “Хабар”, “Еуразия бірінші арнасы” және QAZAQSTAN телеарналарының апталық қорытынды бағдарламасын қамтыдық.

“7 күн”, “Хабар”

Жүргізушісі жиі алмасатын бағдарламаны Ринат Думанұлы жүргізді. Әңгіменің әлқиссасы да, алғашқы сюжеті де Үкіметтің кеңейтілген отырысына арналды. Мұның себебі бар, өйткені отырысты президент Тоқаев өткізді. Сюжетте президент айтқан жеті міндеттің әрқайсысын тарқатып шықты.

Содан кейін іле-шала Қасым-Жомарт Тоқаевтың апта ішіндегі қабылдауларына шолу жасап, президент қатысқан тағы бір отырысқа кезек жетті. Реформалар жөніндегі жоғары кеңестің отырысынан дайындалған сюжетте Мемлекет басшысының ұсыныстарын баяндады.

Неге екені белгісіз, “жеті күндіктер” президент төрағалығымен өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысына қайта оралды. Сюжетте Мемлекет басшысы ұсынған жеті бағытқа қатысты сарапшыларды сөйлетті. Бұдан бөлек, президент айтқан мәселелерге нақты бір оқиғаны байланыстырып, проблеманы ашуға талпыныс жасалды. Карантин кезіндегі кәсіп туралы айтқан сәтте ақтаулық кәсіпкер Гүлайша Боранованы көрсетті. Бұл кейіпкерді “7 күн” бағдарламасы бұрын да көрсеткен.

Коронавирусқа қарсы вакцинация тақырыбындағы сюжет отандық вакцинаға қатысты ақпараттан басталды. Вакцинаның қауіпсіздігі мен тиімділігі дәлелденіпті, басқа ақпарат жариялауға рұқсат етілмейді екен. Әрі қарай ресейлік Спутник-V вакцинасының қанша дозасы Қазақстанға әкелініп, Қарағандыда қанша дозасы дайындалатынын, Pfizer вакцинасына қатысты келіссөздер жүріп жатқанын хабарлады. Сарапшы ел арасында вакцинаға қатысты таралып жатқан түрлі қауесетті терістесе, профессор Әлім Әкімбаев отандық вакцинаның ресейлік вакцинадан артықшылығын да айтты. Сюжет соңында әлем бойынша коронавирусқа қарсы қанша вакцина әзірленіп жатқанын санамалап шықты. Жан-жақты ақпараты бар, мейлінше толымды сюжет.

Президент жаңалығын түгендеп, ең көп талқыланатын тақырып — зейнетақы жинағының бір бөлігін алу туралы сюжет көрсетті. Қаражатты алу жолын рет-ретімен түсіндіріп, өтініш беру барысында кездесетін қателерді баяндап, кейіпкерлер мен сарапшыларды сөйлетті. Экономист осынау бастаманың осал тұстарына тоқталса, қаржы кеңесшісі мен риелтор мұның барлығы баспана бағасының өсуіне әсер еткенін айтып, жинағыңыздың бір бөлігін алуға асықпауды ескертті.

Елімізде міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру енгізілгеніне 1 жылдан асты. Сюжетте әлі де халық арасында көптеген түсінбеушілік болып жатқаны, ақпарат дұрыс жетпейтіні, медсақтандыру аясында қандай ем алуға болатыны, кім қанша қаражат төлейтіні айтылды. Медсақтандыру аясында күрделі операция жасатқан кейіпкерді де көрсетті. Пайдалы ақпараты мол сюжет. Әйтсе де ел ішінде көп талқыланатын сұрақтар, мәселен азамат жарна төлеп, бірақ емдеу қызметін пайдаланбаса, оның шотындағы қаржы болашақ еміне сақтала ма, жоқ па, деген сияқты сұраққа жауап болмады.

“Басты бағдарлама”, “Еуразия бірінші арнасы”

Мәжіліс депутаты Александр Милютин ерлер мен әйелдердің зейнет жасын 60-жасқа төмендетуді ұсыныпты. ҚХП фракциясы мүшесінің ұсынысы көпшілікті елең еткізді. “Басты бағдарлама” авторлары осы ұсынысты негізге ала отырып, зейнетақы жинағының бір бөлігін алудың жай-жапсарын түсіндірді. Тілші Айдана Үсенбай “Отбасы банк” өкілімен сұхбаттасып, тақырыпқа қатысты толымды жауап алыпты.

«Ертеңнен бастап жаппай вакцинация шымылдырығын түреді» деген алғысөзден басталатын сюжет конавирус салдарынан ана өлімі көбейіп кеткеніне арналды. Тілші: “Дініміз босанып жатып қайтыс болған ана “жәннаттық” депті, алайда бұл дүниеде қалған шақалақтың өмірі тозақ емей немене» дей келе, жоқтау айтқан адамдарды көрсетіп, жылаған дауыстарын қосыпты. Мұны «эмоцияға әсер ету тәсілі» десек де «жәннаттық», «тозақ» деп байлам жасау артық-ақ. Қайғыдан қан жұтып отырған адамдардың бет-жүзін ашық көрсетіп, жоқтау дауысын қосу да этикаға томпақ. Сарапшылардың аты-жөнінен техникалық қате кетіп, бір адамға екі түрлі (“Жұпар Наханова, акушер-гинеколог”, “Жарықгүл Құрманбаева, зейнеткер”) титр шығарды. “Басты бағдарлама” авторларының бұл тақырыпты қозғауына Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың кеңейтілген отырыста ана өлімі көбейгенін айтып, денсаулық сақтау ұйымдарының жұмысын ретке келтіруге тапсырма бергені себеп.

«Шенеуніктердің көлігі азаяды» деп аталатын сюжет те Үкіметтің кеңейтілген отырысында президент айтқан мәселемен орайласады. «Ұр тоқпақ» айдары қымбат көлік мінетін облыс әкімдерінің кішігірім рейтингін жариялады.

Алматы және Шымкент қалаларында тез тұрғызылатын модульді аурухана құрылысынан ақша жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізіліп жатыр. Сюжет осы іс негізінде ҚР Сыбайлас жемқорлықпен қарсы іс-қимыл агенттігі өкілдерінен сұхбат алып, тергеу барысын айтып, қай министрлік жемқорлық фактісін бүркемелеуге бейім екенін атап, “СҚ-Фармация” ЖШС бұрынғы басшысына қатысты қандай факті бойынша іс қозғалып жатқанын да еске салды.

Бағдарламаның тағы бір сюжетіне мәжіліс депутатының мәлімдемесі түрткі болыпты. Депутат Гүлнара Бижанова ұрланған көліктерге жаңа автокөліктің сериялық нөмірін көшіріп басу оқиғасы жиілегенін айтқан. Тілші Берік Дүйсенбай сюжетке полиция қызметкерлерін қатыстыра отырып, арнайы түсірілім жасайды. Өзі автокөлік барымташысының рөлін сомдайды. ІІМ мен ҚР ҰҚК Шекара қызметінің өкілдері қатысқан отырыста әр тараптың ұрланған көліктерді заңдастыру мен шетел асыруға қатысты уәжінен үзінді берілді. Кемшіліктерді тізіп шықты.

Apta, QAZAQSTAN

Apta бағдарламасы бастан-аяқ президент Қ.Тоқаевқа арналды. Үкіметтің кеңейтілген отырысынан дайындалған сюжет ерекшелігі — президенттен бөлек, отырыста айтылған әр мәселеге қатысты адамдарды сөйлетіп, сарапшылар пікірін берді.

Мемлекет басшысының Экономикалық қылмыстармен күрес агенттігін құру туралы тапсырмасы Қазақстандағы көлеңкелі экономика туралы сюжетке себеп болыпты (елдегі көлеңкелі экономикада айналым қаржысы ресми деректерге қарағанда ЖІӨ-нің 23%-ын, ал бейресми статистика бойынша 40%-ын құрайды екен. Тілші бұл цифрларды нақты қайдан алғанын айтпады). Сюжетте кәсіпкерлер, сарапшылар, жаңадан құрылған, дәлірегі атауы өзгерген Қаржы мониторингі агенттігінің өкілі комментарий берді. Сюжет көлеңкелі экономика ұғымын жан-жақты әрі ұғынықты түсіндірді.

Ал Реформалар жөніндегі жоғары кеңес отырысынан әзірленген сюжет қызықсыз, хаттамалық мазмұнда жасалған. Президент сөзін кадр сыртындағы мәтінде қайталап, ара-арасына сөйлеген сөзінен синхрондар қосыпты.

Тоқаев зейнетақы жинақтарының бір бөлігін мақсатты пайдалану бастамасы туралы айтып, тұрғын үй бағасы өсуіне жол бермеуді тапсырды. “Apta” авторлары сарапшылардан пікір сұрапты. Мемлекет тұрғын үй бағасын реттеуге дәрменсіз екенін түсінетін олар да жылжымайтын мүлік сатып алуды кейінге шегеріп, дүрмек басылуын күтуді ұсынады.

Коронавирус туралы сюжет болмады, бірақ жүргізуші Жайна Сламбек Covid-19 және коронавирусты пневмония статистикасын, ресейлік “Спутник-V” вакцинасы мен отандық вакцина жайында айтып берді.

Азық-түлік қымбаттауына арналған сюжетте мемлекет кейбір азық-түлік түрлерінің бағасын қалай реттейтіні, жалпы баға неліктен өсіп жатқанын баяндайды. Қазақстанның ішкі нарықты азық-түлікпен қамтамасыз ету мүмкіндігін де бағамдайды. Сюжетте сатушылар, тұтынушылар, сенаторлар, сарапшылар, ауыл шаруашылығы министрлігі мен әкімдік өкілдерінің комментарийі бар. Ақпараты мол, толымды сюжет.

Тағы да Тоқаев. Ол Үкіметтің кеңейтілген отырысында Жер комиссиясының жұмысын қайта жандандыруды, ауыл маңайындағы жайылым жерлер проблемасын шешуді тапсырды. Президенттің осы тапсырмасын ту еткен тілшілер Алматы облысының екі ауылынан сюжет дайындапты. Қос ауылда да мал жаятын жер тапшы. Тұрғындар жанайқайын жеткізген сюжет — бағдарлама авторларының мұрағаттағы видеоны алып қоя салмай, оқиға орнына барып, адамдарды сөйлетіп, өзекті мәселені анық көрсеткен жұмысының нәтижесі.

2021 жылдың 1-шілдесінен бастап ҚР Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі күшіне енеді. Бұл — құзырлы мекемелерге есесі кеткен адамдардың құқын қорғайтын заң. Кейіпкерлер хикаясы (олар түрлі мемлекеттік органдардың шешімімен келіспейді) да,  заңгер комментарийі де бар. Ал судьялар бұл Кодекс нақты қандай мәселелерді шешетінін түсіндіреді.

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.

Вакцинация, зейнетақы жинақтарын алу және жаңа заң жобасы. 18-24 қаңтар апталық бағдарламаларға шолу

Риза Исаева
-
0
Вакцинация, зейнетақы жинақтарын алу және жаңа заң жобасы. 18-24 қаңтар апталық бағдарламаларға шолу

18-24 қаңтарды қорытындылаған апталық бағдарламалардың бәріне ортақ тақырып — коронавирус вакцинасы. “7 күн” және Apta зейнетақы жинақтарының бір бөлігін алу, ал “Басты бағдарлама” авторлары отбасындағы зорлық-зомбылық тақырыбына сюжет арнады. Ресейде оппозициялық саясаткер Алексей Навальныйды босатуды талап еткен митингілер өткенін бір телеарна ғана көрсетті.
Дәстүрлі мониторингімізде “Хабар”, “Еуразия бірінші арнасы” және QAZAQSTAN телеарналарының апталық қорытынды бағдарламасын қамтыдық.

“7 күн”, «Хабар»

Хабарды Дархан Әбдіуахит жүргізді. Бағдарлама жалпыға бірдей декларация, зейнетақы жинақтарының бір бөлігін алу, жаппай вакцинация туралы тақырыптарды көтеріпті. Әйткенмен әлқиссасы президент Тоқаевтың апта ішінде атқарған шаруаларынан басталды.

Биыл Қазақстан ЕАЭО-қа төрағалық етуіне орай Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ұйымға мүше елдердің басшыларына үндеу жолдапты. Тілші Шынар Асанқызы президент сөзінен үзінділер келтіріп, үндеуде айтылған бес басымдықтың маңызын тарқатты. Сюжет Әлемдік экономика және саясат институтының сарапшысы Жұмабек Сарабектің: «Экономикалық одақтың күн тәртібін гуманитарлық немесе саяси мәселелермен толтыруға талпынбауымыз керек» деп айтқан сөзімен түйінделді.

Тұңғыш президент пен қазіргі президенттің жұмыс аптасын басты назарда ұстайтын “жеті күндіктер” бұл жолы да әдетінен жаңылмай, екі президенттің қабылдауларын бір сюжетке топтастырыпты.

Сюжет Нұрсұлтан Назарбаев РФ Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары Дмитрий Медведевпен телефон арқылы сөйлескенін де, Қасым-Жомарт Тоқаевтың Twitter-парақшасында «Отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл туралы» заң жобасына қатысты пікір білдіргенін де және тағы басқасын қамтыпты.

Бағдарлама Мемлекет басшысы ұсынған «Саяси реформалардың үшінші президенттік пакеті» аясында атқарылатын шаруаларға қатысты сарапшылар пікіріне жалғасты.

Ал «Дендеген дерт» деп аталатын сюжет елдегі коронавирус ахуалын баяндайды. Денсаулық сақтау министрі Алексей Цойдың індет қашан шарықтау шегіне жететінін айтқан болжамын келтіріп, аймақтағы жағдайға да шолу жасайды. 1-ақпанда Қазақстанда коронавирусқа қарсы жаппай вакцинация басталатынын да айтып өтті. Осы сюжеттің ішінде Атырау облысындағы жағдайды шолып өткен мезетте нақты бір  мекемеге келушілерді қалай тексеріп жатқанын сәтінен видео көрсетті. Кадрде әлдебір ұйымның жарнамасы жазылған постер анық байқалды. Постер көрермен назарын аударады. Жалпы жағдайды бейтарап баяндайтын кадрде жарнамалық постерді анық көрсету — кездейсоқ па әлде жарнама ма екен?

“Дәрі сатпаймыз” атты сюжет коронавирусты емдеуге пайдаланылатын дәрі-дәрмектерге үкімет тарапынан шекті баға қойылуына дәріхана иелерінің қарсылығын талдапты. Дәріханашылардың неліктен дәрі сатпайтынын, жаздағы дәрі тапшылығын, баға белгілеуге кімдер ықпал ететінін де айтады. Тілші сюжетін “Сондықтан дәрі жетпей қалады” деп қорқудың қажеті жоқ» деген “жұбату” сөздерімен аяқтайды.

БЖЗҚ-дан біржолғы зейнетақы төлемін алудың жай-жапсарын баяндайтын сюжетте тақырыпты жан-жақсы түсіндіруге тырысады. Алайда пікір қарама-қайшылығы да туындайды. Мәселен, экономист Айдар Алибаев карантин кезінде зейнетақы қорына түсетін жарналар азайғанына сенімді екенін айтып, себептерін баяндады. Алайда тілші Мақпал Мадиярова сюжет соңында БЖЗҚ-ға 2020 жылы түскен жарна көлемі 2019 жылмен салыстырғанда 10 пайызға көп екенін жеткізді. Осылайша, тілшінің сөзі сюжеттегі жалғыз сарапшының пікірін терістеп тұрғандай.

ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі ломбардтар мен микроқаржы ұйымдарының қызметіне мониторинг жүргізіп, 5,7 млн теңге айыппұл салыпты. Тілші стендапында микроқаржы ұйымдарының алаяқтығынан сақтану һәм қаржылай сауатты болу маңызын түсіндірді. Оның “жасырын пайыз” деген сөзбен қандай ойды жеткізбек болғаны беймәлім. Сюжет микроқаржы ұйымдарына айыппұл салынғаны туралы ақпараттан басталған соң микроқаржы ұйымы өкілінің пікірі беріліп, не журналист тарапынан пікір алуға талпыныс жасалса, толымды болар еді.

Осылайша, “7 күн” тілшілері ел ішіндегі жаңалықтарды хабарлаумен шектелді. АҚШ президентінің ұлықтау рәсімі мен көршілес Ресей еліндегі болған наразылық шаралары туралы ештеңе айтпады.

“Басты бағдарлама”, “Еуразия бірінші арнасы”

Бағдарлама авторлары әлеуметтік желілерде қызу талқыланып жатқан «Отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл туралы» заң жобасы төңірегіндегі дауды “аптаның басты тақырыбы” етті.

“Жұртқа жақпаған заң жобасы” аталатын сюжетте тілші осы заң жобасына қатысты таралып жатқан жаңсақ пікірлердің тарауына кім себепші болғанын іздейді. Көпбалалы аналардың қарсылық жиынынан үзінділер, әншілердің қарсылық пікірлерін беріпті. Сюжет авторы Айдана Үсенбай заң жобасындағы «Адамның құқықтары мен бостандықтарына қысым жасайтын және отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылыққа әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерді болғызбау» деген бабына қатысты ойын: “сүндетке де отырғызуға болмайды екен” деп бастап, “әлбетте, “сүндет” деп нақты астын сызып айтпағанымен бірдеңені меңзейтіндей” деп жалғастырады. Тілші айтар сөзін қалай құбылту өз еркі болған күнде де тап осылай бағамдауы көрерменді шатастырады.

Сюжетте осы заң жобасын дайындаған жұмыс тобының мүшесі, заңгер мен қоғам белсендісі де сөйлейді. Алғысөзде сюжет заң жобасына қатысты даудың қайдан шыққанын түсіндіретіні хабарланған еді. Алайда сюжетте айтылған: “заң жобасына қатысты түрлі жаңсақ пікірлердің таралуына ықпал еткен “белгілі бір топтар” кім екені, олардың мақсаты жұмбақ күйінде қалды. Авторлар “белгілі бір топ” деп, бірақ кім екенін атамай, ортаға тағы бір жұмбақ тастап қойды.

Содан кейін бағдарлама қыздарынан таяқ жеген шымкенттік әже мен анасын ұрып-соққан жігіт туралы видеоларды көрсетті. “Анасын аямайтындар көбейді” деген сюжетте тілші психологтан “қоғамдағы мұндай жағдайға кім кінәлі” деп сұрайды. Жауаптары да әртүрлі.

Режиссер Ақан Сатаев смартфонмен жемқорлық туралы ролик түсіріпті. Видероликті көрсетіп, “Ұр тоқпақ” айдарында Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің “әкімдер әйнек кабинетте отырсын” деген бастамасы талқыланады. Ал қоғам белсендісі “әкімдерді шыны кабинетке отырғызса да жемқорлық әрекетке тоқтау сала алмаймыз” депті.

“Көктемде індет өршуі мүмкін” деген сюжет елдегі коронавирус ахуалын баяндайды. Вакцинацияны да, вирустың жаңа штаммы таралып жатқанын да, оптимистік және пессимистік сценарийлерді де қамтып өтті.

“Шегіртке шенділер” атты сюжет жиі-жиі қызмет ауыстыратын мемлекеттік қызметшілер, “командамен жүру” проблемасын қозғайды. Бұл тақырыпты талдауға президент Тоқаевтың “шегіртке” шенеуніктер жөнінде айтқан пікірі түрткі болыпты. Сюжетте бірнеше сарапшыны сөйлетеді. Алайда “командасымен көшіп жүретін” шенділердің де, алты ай сайын қызмет саласын ауыстыратын қызметкерлердің де кім екенін біле алмадық. Сюжет тақырыбына сай келер ешбір шенеунікті не көрсетпеді не сөйлетпеді.

Apta, QAZAQSTAN

Apta бағдарламасы коронавирус және коронавирусты пневмония статистикасынан басталды (Телеарналар коронавирус ахуалын баяндағанда цифрларды неліктен маңызды санайды екен? Қазір бәрі құрғақ сандардан шаршады).

Сюжет авторы отандық вакцина төңірегіндегі сұрақтарға жауап іздеп, қазақстандықтар екпе салдыруға қаншалықты дайын екенін сұрады (көшеде сауалнама жүргізді). Пікірлер екіге жарылды. Тілші интернетте вакцина туралы жалған ақпараттар таралып жатқанын да айтып өтті.

Зейнетақы жинақтарының бір бөлігін шешіп алу баспана бағасына қалай әсер етеді? Бағдарламаның екінші тақырыбы осы сауалға жауап іздейді. Сюжетте ақпарат пен талдаудан бөлек, зейнетақы жинағының көлемі бір бөлігін шешіп алуға жететін кейіпкер де бар. Аналитик, риелтор, құрылысшылар мен шенеуніктер комментарий беріпті. Тараптарды сөйлеткен жақсы сюжет.

Сосын шетел жаңалықтары басталды: Ресейде Алексей Навальныйды қолдау митингілері өткенін және АҚШ президенті Джо Байденді ұлықтау рәсімін айтты (шолуымызда қамтылған басқа екі бағдарлама бұл жаңалықтарды елеусіз қалдырды). АҚШ басшылығына жаңа президенттің сайлануы қазақстандықтардың АҚШ визасын алуына қалай әсер ететіні туралы сәті ұтымды болды.

Коронавирустан жазылып шыққандар арасында әлі де өз-өзіне келе алмай жүрген адамдар бар. Covid-19-тің жағымсыз салдарын баяндаған сюжетте кейіпкерлер хикаясын, дәрігерлер мен психолог комментарийін естідік. Аурудың зардаптары және бұдан қалай айығу туралы жақсы түсіндірді.

Биыл Мұстафа Шоқайдың туғанына 130 жыл. Алғысөзі ұзақ сюжет белгілі қоғам қайраткерінің рухани мұрасы туралы баяндайды. АҚШ-тағы ғалым мен қазақстандық ғалымдар комментарий беріпті.

Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» мақаласы соңғы сюжеттің негізіне айналды. Мақаладан Қазақстанның әсем табиғи мекендері туралы үзінді келтірді. Ал сюжет Шарын шатқалына арналады. Кадрлары керемет, мәтіні анықтамалық мазмұннан аспады. Табиғат инспекторлары 80-90 мың айлық алатынын айтып, айлықты өсіруді өтінді. Алайда олардың өтінішіне ешбір құзыретті орган өкілінен жауап болмады.

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.

Жаңа Мәжіліс, зейнетақы және балалар кедейлігі. 11-17 қаңтар апталық бағдарламаларға шолу

Риза Исаева
-
0
Жаңа Мәжіліс, зейнетақы және балалар кедейлігі. 11-17 қаңтар апталық бағдарламаларға шолу

10 қаңтарда ҚР Парламенті Мәжілісі және жергілікті мәслихат депутаттарын сайлау өтті. Кешегі аптаны қорытындылаған бағдарламалар сайлау тақырыбына арналды.

“7 күн” және Apta бағдарламалары зейнетақы жинағының бір бөлігін инвестициялық басқаруға беру туралы сюжет дайындапты. Осылайша, екі бөлек бағдарлама бірдей тақырыпқа сюжет көрсетті. Ал “Басты бағдарлама“ авторлары ауыл-аймақты сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету міндеті қалай орындалғанын талдады.

Дәстүрлі мониторингімізде “Хабар”, “Еуразия бірінші арнасы” және QAZAQSTAN телеарналарының апталық қорытынды бағдарламасын қамтыдық.

“7 күн”, “Хабар”

Бағдарламаны Ринат Думанұлы жүргізді. Ол 10 қаңтардағы сайлау қорытындысын жіпке тізіп, қай партия қанша дауыс алғанын айтып шықты. 11-қаңтарға қараған түні Exit poll нәтижесі шыққанын, Nur Otan төрағасы Н.Назарбаев партияластарын жеңіспен құттықтағанын айтты. Нұрсұлтан Назарбаевтың Мәжілістегі Nur Otan партиясы фракциясының отырысына қатысыпты.

Сюжет партия төрағасының отырыста айтқан сөздерінен құралған. Тұңғыш президент 10 қаңтардағы сайлауға “ашық әрі әділ өтті” деп баға беріпті. Осылайша “7 күн” бағдарламасының алғашқы 12 минуты жаңа Мәжілістің алғашқы сессиясына қазіргі президент Қ.Тоқаевтың қатысуынан емес, Nur Otan партиясының сайлаудағы жеңісіне арналды.

Әрі қарай VII шақырылымдағы Мәжіліске қай партиядан қанша депутат өткенін санамалай келе, президент Қ.Тоқаев жаңа Мәжілістің алғашқы сессиясына қатысқанын баяндайтын сюжетке ұласты. Президенттің сессияда сөйлеген сөзінен құралған сюжет ұзақтығы — 8 минут. Осылайша бағдарламаның бастапқы 20 минуты да аяқталды.

Мәжіліс спикері қызметіне Нұрлан Нығматуллин сайланғанын, оны барлық фракция депутаттары қолдағанын айтып, қайта сайланған спикерді сөйлетті. Айта кетсек, жаңа Мәжілістің 15-қаңтарда өткен отырысы тікелей эфирде көрсетілді. Біраз депутат ант беру рәсімінде шағын мәтінді дұрыс оқи алмай, жұртшылық сынына ұшырады. Алайда “7 күн” авторлары ел талқылаған тақырыпты эфирге шығаруды артық санаса керек, ләм-мим демеді.

11-қаңтарда Қазақстан халқы ассамблеясынан Мәжіліске 9 депутат сайланды. Бөлек сюжет әзірлепті. ҚХА төрағасы Н.Назарбаевтың сөзін, төраға орынбасарының сайланған депутаттарға қатысты пікірін де берді. Ассамблея атынан сайланған 9 депутатты таныстырды.

Айта кетерлігі, Nur Otan партиясы фракциясының отырысын көрсеткен сюжетте партия депутаттары туралы ештеңе айтылмады. Мәжіліске өткен тағы екі партия: ҚХП мен “Ақ жол” партияларының депутаттары да елеусіз қалды.

Президент Қ. Тоқаев премьер-министр лауазымына Асқар Маминді ұсынғаны, депутаттардың басым көпшілігі қолдап дауыс бергені, Парламент пен Үкімет алдағы уақытта бірлесе жұмыс істейтіні тағы бір сюжетке арқау болды.

Байқаушылардың сайлауға берген бағасын баяндаған сюжетте “Таза сайлау” қозғалысының мәлімдемелерін негізге алыпты. ДИАҚБ шектеулі сайлауды байқау миссиясының басшысы Ярослав Марчиннің “Сайлау туралы заңға тиісті өзгерістер енгізілуі тиіс” деген пікірін, басқа да халықаралық ұйымдардан келген байқаушылардың сайлау ашық та әділ өткені туралы сөздері бар. Ал саясаттанушы Нұрғали Нұртай Мәжілістің жаңа құрамына халық көп үміт артатынын айтыпты. Бағдарламаның басым бөлігі тек сайлау тақырыбына арналса да Мәжілістің жаңа құрамына қатысты сарапшы пікіріне бағдарламаның 40-минутында ғана кезек жетті.

Зейнетақы жинағының бір бөлігіне инвестициялық басқаруға берудің не екенін түсіндіретін сюжетте сарапшы экономистер сөйлейді. Қаржылық сауат, жеке қаражатты басқару, инвестнарық пен тәуекелдер туралы да айтты. Қаржы тақырыбын орынды талдады.

Бағдарлама соңында тілші Ақбөпе Бәкір елдегі және шетелдегі коронавирус індетінің таралу жайына шолу жасады.

“Басты бағдарлама”, “Еуразия бірінші арнасы”

“Басты бағдарлама” жүргізушілері эфирді “Әйтіп-бүйтіп” сайлау өткіздік” деп ашты. “Жаңа парламенттен не күтеміз” деген сюжет депутаттардың ант беру кезінде қазақ тіліндегі ант мәтінін қате оқып, тіл сындырғанынан басталды. Ақын Жандарбек Бұлғақовтың сондай депутаттарды әжуалайтын видеосын да көрсетті. Түрлі мәлімдеме жасап, әлеуметтік желіде жұрт талқысына түсіп, енді міне Мәжілістегі ең жас депутат атанған Мәди Ахметов пен мәслихаттағы ақын депутат Мақпал Мысаны да сөйлетті. Сарапшылар Мәжілістің жаңа құрамын талдады, ал нумерологтар болжам жасады.

“Ескі де жаңа үкімет” деп аталатын сюжет “Асқар Мамин бастаған үкімет алдағы уақытта не тындырмақ” деген сұраққа жауап іздейді. Тілші-жүргізуші Берік Дүйсенбай премьер-министр Асқар Маминнің өмірбаянына, бұрынғы үкіметтің құрамына шолу жасайды. Сюжет «Ескі де жаңа үкімет – есіркеп, жарылқайтын жыл болсын» деп, баталы тілекпен аяқталды.

COVID-19 туралы сюжетте мектеп оқушыларынан сұхбат алыпты. Оқушылар да, мұғалімдер де карантиннен шаршап, мектепті сағынғандарын жарыса айтады. Елдегі және шетелдегі коронавирус ахуалын баяндап, сақтық шараларын сақтауды ескертті.

“Ақ бұлақ” үмітті ақтады ма” деп аталатын сюжет сол бағдарламаның онжылдығына арналады. Қанша қаржы бөлінгені, қанша шақырымға су құбыры тартылып, су барғаны, әлі күнге ауыз су тапшы ауылдарды айтып, сусыз отырған тұрғындар жіберген видеоларды көрсетті. Ауылдарға ауыз су жеткізуді мәселесі енді қалай шешілетіні, заң қабылданып жатқанын да айтты. Сюжет мазмұны атауына сай болуы үшін есеп комитетінің өкілдері мен сарапшыларды сөйлеткенде болар еді.

Apta, QAZAQSTAN

Әдетте COVID-19 және коронавирусты пневмония статистикасынан басталатын бағдарламаның бірінші тақырыбы Қасым-Жомарт Тоқаевтың VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясына қатысуына арналды. ”Саяси реформалардың жаңа пакеті” деп аталатын алты минуттық сюжет президенттің сөйлеген сөзінен құралды.

Бағдарлама Тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаев Nur Otan партиясының фракция отырысына қатысқаны, Нұрлан Нығматуллин Мәжіліс спикері қызметін сақтап қалғаны және тағы басқа да саяси жаңалықтарға жалғасты. Apta авторлары ҚХП және “Ақ жол” партияларының депутаттары премьер-министр лауазымына Асқар Маминнің тағайындалуына дауыс беру кезінде қалыс қалғанын да атап өтті.

Жүргізуші Жайна Сламбек: “Бұрынғы одақтас республикалардың кейбірінен келген және ШЫҰ бақылаушылары сайлауға «жақсы өтті» деген сипатта, ал ЕҚЫҰ бақылаушылары «саяси бәсекесіз өтті» деген мазмұнда баға берді. Сайлаудың техникалық ұйымдастырылуы жоғары деңгейде болғанын барлығы айтты” деп, шетелдік бақылаушылардың сайлауға берген бағасын да айтып өтті.

Ал сюжетте Мәжіліске өткен үш партия фракцияларының мүшелері уәделі бағдарламаларын, ал өтпей қалған екі партияның өкілдері алдағы жұмысты жандандыра түсетіндерін айтты.

Apta қонағы — саясаттанушы, PhD доктор Инлира Рыстина екі партияның парламентке неліктен өтпей қалғанын түсіндірді. Айтуынша, “Ауыл” партиясы сайлауалды үгіт-насихат кампаниясын әлсіз жүргізіпті, ал ADAL партиясының сайлауға дейінгі тәжірибесі аз болған.

Содан кейін коронавирус ахуалын айтып, кафе-мейрамханаларға түнгі рейд кадрлерін көрсетті.

Apta авторлары өңірлердегі тақырыптарды да қамтыды. Қостанай облысының Заречное ауылында инфрақұрылым жүргізілмеген. Ауыл маңайына сібір жарасынан өлген мал көмілген. Әлдебір кәсіпкер карьер қазуға рұқсат алыпты, бірақ жергілікті тұрғындар бұған қарсы. Олар жерге көмілген сібір жарасының қоздырғыштары таралуынан қауіптенеді. Мейлінше толымды жасалған сюжетте тараптардың барлығын сөйлетіпті. Комментарий бермегендерін де атап өтті.

Apta редакциясы да зейнетақы жинағының бір бөлігін инвестициялық басқаруға беру туралы сюжет әзірлеп, мұның не екенін “жарнамалады”. Алайда сюжет мазмұны тақырыптан хабары жоқ адамға түсініксіз шықты.

БҰҰ дерегінше, әлемде коронавирус пандемиясына дейін әрбір алтыншы бала ашқұрсақ жүрген. “ЮНИСЕФ Қазақстан” өкілдігі хабарлағанындай, елімізде 1 млнға жуық бала кедей отбасында өмір сүреді. Олардың 83%-ы көпбалалы отбасы. Алайда бізде әзірге дейін “балалар кедейлігі” туралы түсінік жоқ. Сюжетте ауылдан қалаға көшіп келіп, пәтер жалдап тұрып жатқан отбасының, жертөледе өмір сүретін көпбалалы отбасының хикаясы бар. Жұмыс істейтін балаларды да көрсетті. Әлеуметтанушылар, экономистер, балалар омбудсмені мен ЮНИСЕФ өкілдері комментарий беріпті. Сюжет медиада аз айтылар өзекті тақырып — “Балалар кедейлігі” тақырыбын қозғайды. Әйтсе де кейбір балалардың бет-жүзін жаппай, ашық көрсетті.

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.
Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.

10 қаңтар — Сайлау күні телеарналар мен сайттар қандай ақпарат таратты?

Риза Исаева
-
0
10 қаңтар — Сайлау күні телеарналар мен сайттар қандай ақпарат таратты?

Қазақ тіліндегі БАҚ 10 қаңтар – Мәжіліс және мәслихат депутаттарын сайлау күні қандай ақпарат таратты? Бір бөлігі сайлау учаскелеріндегі “қызықтарды” көбірек баяндап, шетелдік бақылаушылардың позитив пікірлерін жариялап жатса, ендібірі сайлау күнгі жағдайды ашық хабарлауға тырысты.
10-қаңтарда Алматыда жүздеген адам сайлауға бойкот жариялап, шеруге шыққанын, оларды сабырға шақыруға бокстан олимпиада чемпионы Ермахан Ыбырайымов келгенін айтқандары да, боксшының Алматыдағы сайлау учаскелеріне келіп дауыс бергенін көрсетіп, сұхбат алғандары да болды. Медиасыншы Риза Исаева​ қазақ тіліндегі мединың 10 қаңтардағы жұмысына шолу жасады.

ТЕЛЕАРНАЛАР

КТК телеарнасы Нұр-Сұлтан қаласында мобильді студияны қосты. Күндізгі эфирге екі сағат сайын, кешкісін үш сағат сайын, барлығы 7 рет арнайы жаңалықтар шығарды.  Сарапшылардан сұхбат алып, Орталық сайлау комиссиясы таратқан мәліметтерді берді. Аймақтардағы дауыс беру процесін, мұнайшылар мен малшылар, ауруханада жатқан науқастар қалай дауыс бергенін де баяндады. Сайлау учаскесіне аюдың киімін киген екі адам келіп, дауыс бермек болғанын да көрсетті. 

31 арнадағы “Информбюро” бағдарламасы арнайы шығарылым әзірлепті. Кешкі сағат 22-00 де көрсетті. Орталық Сайлау комиссиясының сайлаудағы кейбір заңбұзушылықтарға қатысты ұстанымын айтып, Талдықорғандағы тергеу абақтысында жатқан 250-ге тарта азамат жылдам дауыс бергенін де қосыпты. Теңіз кенішіндегі жұмысшылар дауыс бере алмай жатқанын да хабарлады. Тәуелсіз бақылаушылардан сұхбат алып, оларға жасалып жатқан кедергілерді айта келе, сарапшылардың “Сайлау өткенімен, елде саяси һәм экономикалық сілкініс болмайды” деген пікірімен бағдарламаны аяқтады. 

“Хабар” телеарнасы сайлаудан 4 арнайы жаңалықтар топтамасын дайындапты. Әр үш сағат сайын эфирден көрсетті.

КТК жаңалықтары сияқты Орталық Сайлау комиссиясының шұғыл ақпараттарына негізделіпті. 

10 қаңтар күні сайлаудан жаңалық тарату жиілігі мен саны жағынан QAZAQSTAN Ұлттық телеарнасы алға озды. Телеарнаның AQPARAT жаңалықтар қызметі таңғы сағат 07:00-де басталып, сағат сайын тікелей эфирге шықты. Тікелей эфир түнгі сағат 02:00-де аяқталды. Ұлттық арна сайлаудан ақпарат таратуға техникалық жағынан да, кәсіби тұрғыдан да мұқият дайындалыпты.

Сағат 12:00-дегі AQPARAT-та «Ақ жол» партиясының төрағасы Азат Перуашев дауыс бергенін, 13:00-дегі AQPARAT-та «ADAL» партиясының төрағасы Серік Сұлтанғалиев дауыс бергенін көрсетіп, сұхбат алыпты. Партия төрағаларының дауыс бергенінен көрсеткен соң, жүргізуші сол партия туралы мәлімет айтады.

Ал 14.00-дегі жаңалықтар 30 минутқа созылып, сайлаудың алғашқы сегіз сағатына шағын қорытынды жасады.
Студия жүргізушісі тілшілерге «Сайлау қалай өтіп жатыр?» деген сұрақты жиі қойды. Жауаптар да бір-біріне ұқсайды. Тілшілер барған сайлау учаскелерінде ешқандай заң бұзушылық болмағанын, сайлау жақсы өтіп жатқанын айтады. Орталық Сайлау комиссиясының мәлімдемесіне де сүйенеді.

QAZAQSTAN Ұлттық арнасы да дауыс беруге келген қалыңдық пен күйеужігітті, ат мініп, бөрік киіп келген ауыл жігіттерін де, аю киіміндегі адамдарды, тағы басқа “қызықтарды” көрсетті. 

Түнгі сағат 02:00-де AQPARATA бағдарламасы тағы тікелей эфирге шығып, 10 минуттық жаңалықтың бес минуты Nur Otan партиясының төрағасы Нұрсұлтан Назарбаевтың партия штабына келіп, Exit poll қорытындысы бойынша жеңіске жеткен партияластарын құттықтауына арналды. Телеарнаның түнгі сағат 02:00-ге дейін хабар таратуының бір мақсаты да осы – Тұңғыш президент төрағалық ететін партияның жеңісін паш ету ме екен?!

Сайлау учаскесіндегі “қызықтарды” молынан көрсеткен телеарналар Алматыдағы Орталық алаңда сайлауға бойкот жариялаған митингілер болып жатқанын елеусіз қалдырды. Дәл сол күні Нұр-Сұлтанда да полицейлер адамдарды ұстап, әкетті, бірақ оны да хабарламады. 

КТК арнасы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «митингіге шыққан азаматтарға жаза қолданылмайды» деп айтқанын көрсетсе де наразылық шараларынан ақпарат таратпады.

«Хабар 24» телеарнасы да басқа телеарналардан ерекшеленбеді. Жас жұбайлар, лауазымды тұлғалар, ғасыр жасаған қариялардың сайлауға қатысуын көрсетті. Шетелдік байқаушылар Қазақстандағы сайлауды «жоғары деңгейде өтіп жатыр» деп бағалағанын айтып, сайлау учаскелерінде заң бұзған байқаушылар учаскеден шығарылғанын айтты. Телеарнаның негізгі контенті — жаңалықтар. Сондықтан бағдарлама кестесіне айтарлықтай өзгеріс енбеген. Сайлау туралы жаңалықтарға басымдық беріліпті.

Atameken Business Channel телеарнасы сайлау күні тікелей эфирде жұмыс істеп, сайлау жаңалықтарын жеткізуге тырысты. Президент Қ.Тоқаевтың сайлаудан кейін үкімет құрамы жаңаратыны туралы айтқаны бойынша сарапшылардың пікірін біліпті. Саясаттанушылар «сайлаудан кейін елдің саяси өмірі қандай бағытта дамуы мүмкін» деген сауал төңірегінде болжам жасайды. Іскерлік телеарна сайлауға бюджеттен қанша қаражат жұмсалғанын хабарлап, әлеуметтік желідегі парақшалары арқылы «Жаңаланған ҚР Парламенті қандай сұрақтарға аса мән беруі керек?» деген тақырыпта сауалнама жүргізіпті.  Сағат 17.00-дегі «Басты жаңалықтар» шығарылымында митингілер туралы айтпады, бірақ сайлау кезінде полиция қызметкерлері күшейтілген режимде жұмыс істеп жатқанын хабарлады.

ИНТЕРНЕТ БАҚ

Inform.kz, Baq.kz, Tengrinews.kz сияқты ақпараттық порталдардың таратқан ақпараты жоғарыда аталған телеарналармен мазмұндас болды. 

Abai.kz порталы сайлау барысы, лауазымды тұлғалардың дауыс бергені, Мемлекет басшысының сайлау учаскесіндегі шағын сұхбатын және түнгі сағат 00.00-дегі Exit Poll қорытындысын жариялапты.
ҚР ІІМ орынбасары Арыстанғали Заппаровтың митингте ұсталғандар босатылатыны туралы айтқан мәлімдемесін беріпті. Әлеуметтік желі қолданушыларының пікірін, соның ішінде Аятжан Ахметжанұлының «дауыс ұрлауға» қарсы үндеуін жариялап, бірақ бақылаушылар анықтаған заңбұзушылықтар туралы да ештеңе жазбады. Жалпы Abai.kz сайлау күнгі ахуалды баяндауға енжарлық танытқандай.

Qamshy.kz порталы бақылаушылар хабарлаған заңсыздықтарды хабарлап, Алматыда сайлауға наразы топтың полиция қоршауында қалғаны, оларға Сидней Олимпиадасының чемпионы Ермахан Ыбырайымов келіп, араларында кикілжің туындағаны туралы фоторепортаж да әзірлепті.

Malim.kz порталы «Орын жоқ, дәлізде тұрыңдар». Тәуелсіз бақылаушыларға кедергі жасалды деген мақалада тәуелсіз бақылаушылар ұйымы өкілдерінен сұхбат алыпты. 

Nege.kz порталы сайлаудағы ахуалға бақылау жасап, Орталық сайлау комиссиясының мәліметтерін жариялады. Алматыда өткен митингтен де фотовидео берді.

Masa.media Алматыда СОБР жасақтары наразылық шеруіне шыққандарды қоршауда ұстап тұрғанын және тәуелсіз бақылаушылар заңбұзушылықтар туралы хабарлағанын жазды. 

«Nur Otan» партиясына қарасты «NUR Media» холдингі құрамындағы Azattyq ruhy порталы сайлау күні көп ақпарат таратты. Мазмұнына қарасақ, шетелдік депутаттардың сайлау жайлы жағымды пікірлерін, сайлауда жас жұбайлар дауыс бергенін, «TAZA SAILAU» тәуелсіз бақылаушылар азаматтық қозғалысының “Тәуелсіз бақылаушылар сайлау учаскелеріне сыймай қалған” деген мәлімдемесін де жариялапты.

Ал AIQYN газетінің сайты Нұр-Сұлтан қаласында сайлау қалай өтіп жатқанына фоторепортаж, шетелдік бақылаушылардың сайлау туралы оң пікірлерін сұрапты.

Egemen.kz сайты есімі елге белгілі қазақстандықтардың сайлау туралы оң пікірлерін біліп, шетелдегі қазақстандықтардың сайлауға қатысуын хабарлапты.  

10 қаңтар — Сайлау өтіп жатқан күні Алматы қаласындағы орталық алаңда интернет байланысы шектелуіне байланысты журналистер оқиға орнынан тікелей хабар тарата алмады.

Телеарналар да, сайттар да сайлаудан ақпарат таратуда белсенді болды. Алайда жағдайды тұтас баяндамау анық байқалды. Телеарналар тікелей эфирде хабар таратып, жедел ақпарат беруге тырысса да қоғамдық-саяси ахуалды жан-жақты көрсету емес, мемлекеттің ақпараттық саясат тапсырысын жүргізуге көбірек ұқсады. 

«Qalamaimyn» қазақи нақыштағы ток-шоуының түсініксіз мақсаты

Меруерт Хусаинова
-
0
«Qalamaimyn» қазақи нақыштағы ток-шоуының түсініксіз мақсаты

«Хабар» телеарнасы «Qalamaimyn» тележобасын көрсетіп жатыр. Телеарна сайтындағы аңдатпаға қарасақ, «Qalamaimyn» — қазақи нақыштағы тұңғыш ток-шоу екен. Медиасыншымыз Меруерт Хусаинова ток-шоуды көріп шығып, бағдарламада ұлттық құндылықтар мен дәстүрді дәріптейтін дүниелер бар-жоғын іздеді. 

Бағдарлама басталар алдын экранда:

Құрметті көрермен! Жобаның мақсаты — Мемлекет басшысының той-думанға қатысты үндеуін халыққа дұрыс жеткізу. Ұлттық құндылықтарды ұлықтай отырып, қазақы қуанышты төл дәстүр жолымен өткізу. Дарақылықтан тыю, бұрмаланған салт-сананы түзету. Үлкендер мен жас буынның арасына дәнекер болу»

деген жазу шығады.

Президент Қ.Тоқаев «Пандемия — тойлайтын емес, ойлайтын уақыт» деп те айтқан. «Qalamaimyn» көрерменге қаншалықты ой салады? 

Ток-шоуға қатысатын 12 жұпты арнайы кастингтен өткізіп, таңдап алыпты. Жоба жарнамасында жеңімпаз жұп Нұр-Сұлтан қаласынан пәтер ұтып алатынын хабарлайды. Пәтер ұтудың шарттары қандай? Қатысушылар қай бағытта басым түсуі керек? Ток-шоу барысында мұны айтпайды.

Алғашқы шығарылымнан-ақ қазақи нақыштағы дүниелерді көру қиын. Жүргізушілері — танымал әртіс Бауыржан Ибрагимов пен «тентектігімен аты шыққан» Ұлдана Ерқасым.

Салт-дәстүрлі дәріптейтін бағдарламаға этнографияны жақсы білетін маман-жүргізушінің жетіспейтіні анық. YouTube платформасында жарияланған видеоларда жүргізуші Ұлдана туралы пікірлер қарша борапты. Пікірлерге қарасақ, бұрын «Еуразия бірінші арнасы» эфиріндегі «Қалаулым» бағдарламасында жағымсыз рөлді сомдаған Ұлдананың салт-дәстүрді дәріптейтін ток-шоу жүргізуі көрермен ренішін тудырған сыңайлы. Ұлдананың киім үлгісінен бастап жүріс-тұрысы, сөйлеу мәнері мен өзін ұстауына дейін сынапты.

Жоба авторлары Ұлдананы байырғы салт-дәстүрге бүгінгі қарсылық сипатында көрсетпек болған сыңайлы.

Сырт көріністен бөлек,ток-шоу жүргізушілері: Бауыржан Ибрагимов пен Ұлдана Ерқасымның арасында қандай да бір түсініспеушілік не ерегістің бар екені байқалады.

Мысалы, жүргізуші Б. Ибрагимов «Ұлт болып қалу үшін не істеуіміз керек» деген сұраққа мейлінше жауап бермек болғанда, Ұлдана: «Аға, соза бермей, тоқетерін айтыңызшы», — деп бірнеше рет сөзін бөледі. Әріптесінің бұл қылығына Бауыржан Ибрагимов: «Сен қазақтың қызысың ба? Мынау не? Қазақтың қызы осылай жүрген бе?» деп айтады. Тағы бір сәтте: «Ойпырмай, сен қашаннан бері қазақтың дәстүрін айтып қалдың?» деп салады. Ал ендігі бір шығарылымда студияға келген қонақ-құдалардың бірі: «Көзіңде әшки, ерніңе қарап бор жеген бе» деп қарап қоямын», — деп Ұлдананы келемеждейді. Әйелді ұлтқа байланыстырып, кемсіту байқалды.

Бірінші шығарылымда әр жұпты жеке-жеке таныстырып, бірақ олардың бұл ток-шоудағы рөлдерін айтпайды. Таныстырудан кейін «Онлайн батамен үйленген» жұпты сөз етеді.

Соған қарап, «үйленген немесе үйленуді жоспарлағандардың ерекше оқиғасы болуы — пәтер ұтудың басты шарты шығар» деп болжадық. Карантинге байланысты тойын өткізе алмаған жұптар телефон арқылы ата-анасының келісімін алыпты. Міне, сол жұптың ата-аналары «Qalamaimyn» ток-шоуының студиясында бір-бірімен танысып, тіпті сол жерде құдалық рәсімін де өткізеді.

Бағдарлама форматы — ток-шоу босла да студияда қызу пікірталас та, дау қуған да ешкім жоқ. Керісінше, мың адамдық тойы іспеттес, ұзын-сонар бітпейтін құр әңгіме көрермен уақытын  алады.

«Дарақылыққа жол бермеуді» мақсат еткен бағдарлама студиясындағы құдалықта екі жақ бір-біріне шапан жауып, алтын тағады. Мұның барлығы қазақ тойларындағы «алыс-беріс» әзірге тоқтамайтынын көрсеткендей.

Студияда мұндай той жасалып жатса, ел ішіндегі тойларда жүздеген адамға аста-төк дастархан жайылатыны сөзсіз. Бағдарлама продюсерлері президент Қ. Тоқаевтың той туралы айтқанын мүлдем басқаша қабылдады ма екен?!

Жүргізуші Ұлдана Ерқасым: «Әкесіз өскен ұл қызтекелеу болады», «Әкеңді ойлап қанша рет жылайсың?» десе, Б. Ибрагимов: «Әкесіз өссе де, мықты жігіт болып өсіпті» деді. Ток-шоу эфирінде мұндай біржақты пайымдар айту да қате. 

Ең сорақысы — қазақи нақыштағы ток-шоуда әйелді кемсіту, әйелді екінші сатыға түсіру, еркекті биіктету мазмұндағы сөздер өте көп. Бағдарламаның мақсаты — екі жастың шаңырақ көтеруіне үлес қосу емес, «әйел не істеу керек», «ал еркектің рөлі қандай» екенін үйрету сияқты.

Мәселен, «Әйел адамның отбасындағы рөлі қандай» деген сұраққа қатысушы жастардың көбі: «Әйел үйде отыруы керек» деп жауап береді.

Ербол деген қатысушы: «Әйел адам «жұмыс істеймін» деп, үйі қараусыз, тамағы жасаусыз, кірі жуусыз қалса, жұмысын қойып, үйде отыруы керек. Даяна (сыңары) басында жұмыс істеген. Қазір оны жұмыстан шеттетіп жатырмын. Өйткені қазір үйде әкем бар, ағам бар. Соларға қарайды. Ер адамда үш хобби болуы керек. Бірінші — ақша табу, екінші — өзін формада сақтау, үшіншісі — өз «удовольствиесі» деді. Оның пікірін қолдағандар жетерлік. Ал Елубай деген қатысушы: «Үйде отырып қалған әйелде даму болмай, ең ақыры тойға барғанда тілек айта алмай қалады» деп еді. Оның сөзін басқалары жарата қоймады. «Әйел жұмыс істесе, ақша тапқанын міндетсінеді. Олай міндетсінгенше, тойда тілек айта алмай тұрғаны жақсы» десті. Қатысушылар имансыз, еркегін сыйламайтын, күйеуі сөйлеп тұрғанда сөзін бөлетін әйелді, ер адаммен өзін тең санайтын әйелді, қысқа көйлек киетін әйелді ұнатпайтындарын да айтты. Осылайша, ток-шоу әйелді кемсіту мен құқығын шектеу мазмұнын насихаттады. 

Қыздар жағы еркектен төмен болуды қаламайтынын айтады. Ток-шоуда трайбализмнің де көлеңкесі көрінетін тұстары бар. Қатысушы қыз «Батыстың жігітіне, Адайдың жігітіне тән мінез» деп жігітін ерекшелесе, студияға жиналған құдалар арасында «Шымкент жақтың адамдары пәлен, Оңтүстіктің адамдары түген» деген сөзді жиі айтады. Мемлекеттік республикалық телеарнадан жершілдік, рушылдық мазмұн айтылуы да орынсыз.

Бағдарламаның нақты бағыты мен мақсаты қандай екенін I маусымның 15-шығарылымына қатысқан өнер адамдары да түсінбепті. Студия қонақтары — әнші Тамара Асар әнші Мейрамбек Беспаевқа: «Бұл той жасайтын бағдарлама екен» деді.

«Qalamaimyn»  — қандай бағдарлама? Жүргізуші Бауыржан Ибрагимов «әр қазақ өз ана тілінде сөйлеуі керек» деген сөзді жиі айтады. Алайда студияға келген құдалар мен қатысушылар, тіпті жүргізушілер де тілді шұбарлап сөйлейді.

Ұлттық салт-дәстүрді дәріптеудің соңы өрескел қателікке де соқтырады. Мысалы, 49-шығарылымда екі жас Гүлназ бен Айдынның ата-аналары студияда жолығады, танысады. Әңгіме қалыңмалға келіп тіреледі. 

«Қыздың қалыңмалына елу мың теңге» деп жүргізуші қалжыңдаған тұста: «Елу мың-ақ па?» — деп құдағи шошиды. Соңында жігіттің қыз қалыңмалына ата-анасы бір жылқы (бие) беретін болып тоқтайды. Қып-қызыл сауда.

«Бұл — сауда емес, дәстүр. Баяғыдан келе жатқан ырым» деген құдалар айналып келгенде Гүлназдың құнын анықтаған жоқ па?

Бағдарламаға қатысқан жұптарға өте маңызды күн — Нұр-Сұлтан қаласынан пәтер ұтып алу кезеңіндн жобаға қатысушылар пәтерге қол жеткізу үшін ұялы телефоннан өздері ұнатқан жұпқа дауыс берді. Бітті. 12 жұптың арасынан қоларбада отыратын қызға үйленуді мақсат еткен жігіт астанадан үйлі болды. Жеңімпаздарды таңдағанда қандай критерийлерге мән бергені белгісіз әрі түсініксіз. 

2020 жылғы 23 қарашада «Qalamaimyn» бағдарламасының екінші маусымы басталды. Ұлдана Ерқасымның орнына актриса Дариға Бадықова келді. Дариға эфирде Ұлданаға «Көрермен сіздің жүргізгеніңізді қаламайды» деп, шашын өсіріп, киімін реттеп, үшінші маусымға келуді ұсынып, шығарып салады.

Ұлдана Ерқасым: «Бұл бағдарламаны жүргізетіндей әйел болмадым, бала таппадым» дей келе, «Ең құрығанда, Бауыржанның бабын тапқан Зейнеп ападай болмадым» деп студиядан кетеді.

Сериалдарда келін рөлін сомдап жүрген Дариға көрермен көңілінен шықты ма? Ол жастарға үкі тарататын сәтінде «үкі — антисептик, масканың орнына қолдануға болады екен» деп қарқылдай күлетіні бар. 

«Қазақтың ұлттық келіні болған — Дариғасың», — деп мақтауын асырған Б. Ибрагимов осы шығарылымда 20 минутың бос сөзбен өткізді. Басынан кешкен оқиғаларын, өткен-кеткенді айтып, көрерменді жалықтырып алғанын аңдамады. 

Қазақы ток-шоудың екінші маусымы да «әйел еркектен төмен болуы керек», «мен еркекпін, әйелді қарсы сөйлетпеймін», «оқу оқып, кәрі қыз болып қалу» сияқты теріс ұғымдарға толы.

52-шығарылымда өзара сөз байласқан Иринаны бір жыл елде тастап, өзі шетелге кеткісі келетін Әлішердің әрекеті жөн саналады. Ал 17 жасар Ирина бір жылға Түркияға оқуға барғысы келетінін айтқанда, бәрі дерлік «Қыздың шетелге кетуі дұрыс емес», «Қыздың шетелге оқуға баруына түбегейлі қарсымын», «Әлішер — еркек. Ол бір жылға шетелге кетеді, ал Ирина күтуге міндетті», «Қызға сенім жоқ» деп, Иринаға қарсы шығады. Бұл да еркекті әспеттеп, әйелді кемсіту көрінісіне айналды.

II маусымның 56-шығарылымында «Сүндет тойы жасалмаса, еркек еркек болмайды», «Сен мұсылмансың ба? Исламға сенесің бе?» деген сұрақтар, құдалардың өз хикаясын баяндауы, қазақ қызының шетелдікке күйеуге шығуына қарсылығы, тіпті әскердегі өмірін айтқан ұзақ-сонар әңгімелерінде ұлттық құндылыққа қатысты ештеңе жоқ.

Қорыта айтқанда, «Qalamaimyn» ток-шоуы ұлттық салт-дәстүр, әдет-ғұрыпты емес, жершілдікті көбірек уағыздайтын, әйелді еркектен төмен санайтын, мән-мағынасыз құр әңгімеден аспайды. «Қазақи нақыштағы ток-шоу» деген түсініксіз форматтағы мақсатына мазмұны сай келмейді.

Флешмоб пен «тәтті» уәделер: қазақша медиадағы сайлау науқанының соңғы аптасы

Назира Даримбет
-
0
Флешмоб пен «тәтті» уәделер: қазақша медиадағы сайлау науқанының соңғы аптасы

Тыныштық күнінің басталуына санаулы сағаттар қалды. Саяси партия өкілдері сайлау науқанының соңғы апталарында сайлаушыларға салмақты ақпарат беруге тырысты. “Жаңа репортер” медиасыншысы Назира Дәрімбет сайлау науқаны қазақ тіліндегі медиада қалай көрініс тапқанына шолу жасады. Айта кетсек, бұған дейін сайлауалды үгіт-насихаттың алғашқы декадасы қалай өткеніне шолу жарияладық. 

Бұқаралық ақпарат құралдарында партиялардың «тәп-тәтті» уәделерінен бөлек, сайлауалды үгіт-насихаттың жалпы ландшафтын “бүлдірген » сыни материалдар да шықты. Тіпті Nur Otan партиясының толассыз жарияланымдары да мұндай “ыңғайсыз” сәттердің тігісін жатыстыра алмады.

Мәселен, Arasha.kz  порталы жариялаған “Көпбалалы ана Парламент дәлізіне түнемек” деген ақпарат депутаттарға ескерту болғандай. Тап осы оқиғаны қазіргі парламенттегі билік партиясының депутаттары пайдасына жарата алар еді, бірақ елеп-ескермеген сыңайлы.

Азаттық Радиосы сайлау қарсаңында белсенділерге экзитполдар мен сауалнамалар нәтижесін «заңсыз» ұйымдастырғаны және жариялағаны үшін айыппұл салынатынына назар аударды. 

Атыраулық «Ақ Жайық» порталы сауалнама видеосын жариялады. Сауалнамаға қатысушылардың бірі Қазақстанда қандай партиялар бар екенін білмейтінін, бірақ дауыс беруге баратынын айтады.

Болашақ депутаттар басты мақсаты – парламентке өту күресін жалғастырып жатыр. Олар “Соғыста барлық құралды пайдалану керек” ұстанымын ту етіп алғандай. Мәселен, бұрынғы коммунистер сайлауалды жұмыстарының алдын-ала нәтижесін қорытындылай келе, өте риза екенін атап өтті.

Ал «ҚазАқпарат» ресми агенттігі жариялаған ақпаратта Қазақстан Халық партиясы көшбасшыларының бірі Жамбыл Ахметбеков: «Экономика өсімді көрсетсе де, халық мұны сезбейді» деп мәлімдеді.

“Айтылған сөз – атылған оқ” мақалын нысанаға алған Adyrna.kz порталы партия көшбасшыларының сөйлеген сөзіне лингвистикалық талдау жүргізіпті. 

Мақалада: «Бауыржан Байбек ірі шенеунік сияқты сөйлесе, Азат Перуашев тәжірибесін көрсетті, Айқын Қоңыров – функционер, Әли Бектаев – агроном, ал Эльдар Жұмағазиев кабинет теоретигі екенін көрсетті» деп жазылған. 

Автор Қазақстандағы пікірталастарды АҚШ-тағы дебаттармен салыстырып, “Американың президент сайлауларында пікірталаста озу президенттік бәйгеде жеңіске жеткізгені мен дұрыс таңдалмаған стратегияның жеңіліске ұшыратқаны туралы айтылып жатады” деп келтіреді. 

Бір айта кетерлігі, біздегі сайлауалды дебаттарға ADAl және Nur Otan партияларының көшбасшылары қатыспады.

Пікірталас жанрына сәйкес, биліктегі партия сын астында қалады, бірақ біздегі пікірталастарда сайлауға түсіп жатқан саяси партиялардың өкілдері бір-бірімен дауласпайды. Барлығы тек проблемаларды қайталап айтып, сонымен шектеледі.

Nur Otan партиясының «Есіктен есікке» жорықтары туралы хабарламалар «салмақты» хабарларға алмасыпты. 

Билік партиясы Түркістан облысының Төлеби ауданында  тау шаңғысы курортын салып, турист санын көбейтуге уәде етті. Алайда бұл уәдесін 2025 жылға қарай орындамақ. Сондай-ақ, Павлодар облысында 45 мыңға дейін жұмыс орнын ашпақ екен. Екі мақала да ірі басылым — Turkistan республикалық газетіне шығыпты. Біріншісі мақалада мұның сайлауалды үгіт-насихат аясындағы материал екені көрсетілсе, екіншісінде бұл белгіні “ұмыт қалдырыпты”.

Nur Otan партиясы республикалық БАҚ-пен қатар аудандық деңгейдегі басылымдарды үгіт-насихат материалдарына “толтырып жатыр”.

Алматы облысындағы Еңбекшіқазақ ауданының mezet.kz қоғамдық-саяси апталығы «Nur Otan менің жүрегімде» фоторепортажын жариялапты. Мәтінде партияның ауданда акциялар өткізгені айтылып, бірақ мұның не іс-шара екені түсініксіз боп қалды. Фотосуреттерде әлдебір ғимарат алдындағы партия туының аясына шоғырланған бейтаныс адамдар көрінеді. 

Басылымдар сайлау науқанына баға беретін мақалалар да жариялап жатыр. Мазмұнында да ерекшеліктер бар. 

Мысалы, “Жас Алаш” республикалық басылымы саясаттанушы Дос Көшімнің “Бәсекелестік жоқ «қызық» сайлау” деп мақаласын жариялапты.

Саясаттанушы мақаласын: “Бәлкім, «билік» деген бір шинельдің ішінен шыққан «сан түрлі партиялардың» арасында нағыз бәсеке ешқашан болмайтын шығар” деп түйіндейді. 

Almaty aqshamy газеті қалалық Ардагерлер кеңесінің төрағасы Ақан Бижановтың пікірін беріпті. Ол алдағы сайлаудың бұрынғы сайлаудан өзгешелігін, партиялар мен халықтың «саяси белсенділігін» атап өтеді.

— Менің ойымша, сайлау демократиялық негізде өтеді және өз кандидатураларын ұсынған барлық саяси партияларға, олардың сайлау алдындағы өкілеттіктерін іске асыру үшін барлық мүмкіндіктер беріледі, яғни олар халықпен кездесіп, БАҚ-та жер мәселелері, ел өмірі, елдің ішкі саяси өмірі бойынша өз ұсыныстарын ашық білдіре алды. Сайлау және басқа да процестер ұйымдасқан түрде, тиісті деңгейде өтуде, — дейді Ахан Бижанов.

ADAL партиясы КТК телеарнасындағы сюжетінде «қазақтарды ауылға қайтару» жайын қозғайды. “Басты мақсат – урбанизация процесін тоқтату, Реурбанизация жүргізу. Қазақты ауылда алып қалу. Оны қалай алып қаламыз? Күшпен, зорлықпен ешкім алып қала алмайды. Осы ауылға тиімді жағдай жасау керек. Қазақтың қорасына малын қойып беріңіз” депті Adal партиясының мүшесі Алмасбек Садырбаев. Сосын бірден партия мүшелерінің Семейдегі Әлихан Бөкейханов ескерткішіне гүл шоқтарын қою рәсіміне ұласады.

Astana TV телеарнасының сюжетінде «ауылдықтар» енді ауыл экологиясымен де айналысатынын насихаттайды. Сюжетте “Ауыл” партиясының мүшелері Ақмола облысындағы мал шаруашылығы кооператив мүшелерімен кездесіп, ауылдағы экология мәселелерін шешуге арналған жаңа жоба туралы айтады. Бұл жоба ауыл экологиясын қалай жақсартатынын түсіндірмейді. 

Qazaqstan Ұлттық телеарнасындағы Қазақстан халық партиясы туралы сюжет көрерменді шатастырады. Сюжет жүргізушінің «Ауыл өркендесе – ел көгереді. Бүгін саяси партиялар елді мекендерді түлету мәселесін көтерді. Тұрғындарға тұрақты жұмыс, жайлы тұрмыс жайындағы жоспарларымен таныстырды. Сондай-ақ әлеуметтік салаға енгізбек өзгерістерімен де бөлісті» деген сөзінен басталады. Әрі қарай «Алматыда Қазақстан халық партиясының ұйымдастыруымен флешмоб өтті» деп, сюжетте ҚХП мүшелерінің флешмобын көрсетеді. 

Сайлау науқанының соңғы күндеріндегі үгіт-насихат жұмыстары қисынсыз әрі бұлдыр-бұлыңғыр болып көрінді. Саяси партиялар үгіт-насихатын жүргізеді, ал БАҚ соны мүмкіндігінше жариялайды. Бұл “ойында” бәрінің де белгілі рөлі бар екенін барлығы да жақсы түсінген сыңайлы. Сондықтан да алдағы сайлау нәтижесі үгіт-насихат қалай жүргізілгеніне байланысты болмаса керек-ті.

2020 жыл: қазақша медиадағы трендтер мен тақырыптар

Риза Исаева
-
0
2020 жыл: қазақша медиадағы трендтер мен тақырыптар

Медициналық бағдарламалар, жаңа тәуелсіз медиа-ресурстар, ашылған-жабылған телеарналар, әлеуметтік-тұрмыстық ток-шоулар, журналистік зерттеулер. Коронавирус пандемиясының құрсауында қалған 2020 жылы қазақ тіліндегі медиада елеулі жаңалықтар болды. “Жаңа репортер” медиасыншысы Риза Исаева 2020 жылы қазақша медиадағы елеулі оқиғалар мен трендтерге шолу жасады. 

2020 жылдың наурызында коронавирусқа байланысты төтенше жағдай жарияланып, қатаң карантинде балабақша, мектеп, университеттер қашықтан оқытуға көшті. Мектеп оқушыларының үйде отырып білім алуына телеарналар да қатысты. Balapan және Kazakh TV телеарналары 1-11 сыныпқа арналған негізгі пәндер бойынша күнделікті ұзақтығы 10 минуттық телесабақтар көрсетті.

Коронавирустан сақтану, ауру белгілері, үйде емделу бойынша кеңес беретін бірнеше телебағдарлама эфирге шықты. Astana TV телеарнасы «COVID-19» , ал QAZAQSTAN Ұлттық телеарнасы тікелей эфирде “Теледәрігер” бағдарламасын көрсетті. Көрермен студияға хабарласып, сұрақ қоятын бағдарламасының әр шығарылымы коронавирустан басқа да тақырыптарға арналды. 

2020 жылы Абайдың 175 жылдығы және Әл-Фарабидің 1150 жылдық мерейтойы аталып өтті. Маусымда ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрі Аида Балаева «Абай» және «Әл-Фараби» телеарналары ашылатынын мәлімдеді. «Әл Фараби» телеарнасы жыл соңына дейін ашылмады. Ал “Қазақстан” РТРК” АҚ құрамына кіретін «Тамаша» жастар арнасы жабылып, орнына ABAI TV телеарнасы ашылды.

Жарты жылда ABAI TV телеарнасы халықтың рухани құндылықтарын дәріптейтін «Көне дәуір құпиялары», «Үркер», «Дәуір даналары» деп аталатын циклді бағдарламалар көрсетті. Бұл негізгі контенті ойын-сауық пен әлеуметтік ток-шоулардан тұратын телеарналардағы олқылықтың орнын толтыратындай жаңалық болды. Әйтсе де көрермен тарапынан әлі лайық бағаланбады. 

QAZAQSTAN Ұлттық телеарнасы «Абай» телехикаясын түсіріп, Тәуелсіздік мерекесі қарсаңында эфирге шығарды. Абайдың алғашқы жинағы қалай жарық көргенін баяндайтын деректі фильм әзірледі. Әлеуметтік желілерде «Абай» телехикаясы туралы пікірлер екіге жарылып, мақтаушылар да, сынаушылар да көп болды. 

“Хабар” телеарнасы «Абай жолы» телехикаясын ұсынды. Режиссер Мұрат Есжанның телетуындысындағы оқиғалар: Абай өмір сүрген уақыт, репрессия кезеңі және “Абай жолы” роман-эпопеясы жазылған 40-50жж жылдарды қамтиды. Телехикая желісі үш кезеңді қатар сипаттай отырып, өрбиді. «Абай жолы» шығармасының жазылуын да көрсетеді. Әлеуметтік желілерде режиссердің осы тапқырлығына разы посттар жарияланды.

Желтоқсан ортасында QAZAQSTAN Ұлттық телеарнасын «Әл-Фараби» телехикаясы көрермен назарына ұсынды.

2020 жылы ҚР Тұңғыш президенті — Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев 80 жасқа толды. «Хабар» телеарнасы Нұрсұлтан Назарбаев жайлы бірнеше деректі фильм түсірді. 

Медианарық қатары «Халық арна» деп аталатын тағы бір телернаға толықты. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының жанынан ашылған телеарнаның негізгі контенті — діни бағдарламалар, сұхбаттар мен сюжеттер екен. Бұған дейін діни тақырыптағы контент көрсетіп келген «Асыл арна» телеарнасының директоры Мұхамеджан Тазабек бұл арна хабар таратуды тоқтататынын  мәлімдеді. Айтуынша, “Асыл арна” телеарнасының орнына «Тәлім TV» атты жаңа телеарна ашылып, әлеуметтік, мәдени-ғылыми, ағартушылық бағытта хабарлар дайындайды.  

Мұхамеджан Тазабек QAZAQSTAN ұлттық арнасында “Тәлім TREND” бағдарламасын жүргізе бастады. Бұл бағдарлама эфирге шыққанға дейін де әлеуметтік желілерде көп талқыланды. Бағдарламаның алғашқы эфирі — полиция мәртебесіне арналды. Эфирде айтылған әңгімелерден кейін бұл хабар жайлы түрлі пікір туындады. Айтпақшы, “Жаңа репортер” медиасыншысы Назира Дәрімбеттің “Тәлім TREND” хабарына талдау жасаған.

Басқа да республикалық телеарналарда әлеуметтік-тұрмыстық тақырыптағы ток-шоулар шығып жатыр. КТК телеарнасының «Астарлы ақиқат» ток-шоуы карантин кезінде де тікелей эфирдегі түсірілімін студиядағы көрерменсіз жалғастырды. Әнші Ернар Айдардың карантинде өткізген ұтыс ойынына екі хабар арнады. Сол эфир қонағы, кәсіпкер Ахметбек Нұрсиланың эстрада әншілерін шегірткеге теңегені көпке дейін ел аузынан түспеді. 

«31 арна» эфирінен шығатын «Кел, татуласайық» реалити-шоуы да жұртшылық сынына ілінді. Медиасыншы Назира Дәрімбеттің осы реалити-шоу туралы талдауы қоғам талқысына түсті. 

Astana TV-ның «Айтарым бар», QAZAQSTAN ұлттық арнасының «Ниет», “Хабар” эфирінен шығатын «Бүгін» ток-шоуларына әлеуметтік-тұрмыстық мәселелер арқау болды.

“Хабар” телеарнасының «Қаламаймын» ток-шоуын “Еуразия бірінші арнасынан” көрсетілген “Қалаулым” ток-шоуына ұқсататындар да көп. Қос бағдарлама да екі жастың танысып, шаңырақ құруына арналады. 

Айта кетерлігі, «Еуразия бірінші арнасы” тікелей эфирде көрсететін «Қалаулым» және «Қалаулым сен» бағдарламасы туралы сын-пікірлер президент Тоқаевқа да жетіп, Мемлекет басшысының баспасөз хатшысы Берік Уәли: «Халықтың пікірі ескеріліп, арналардың да саясатына нұқсан келтірілмей тиісті шешім шығарылады» деп мәлімдеді. Қазір екі бағдарламаның атауы («Бір болайық» және «Qos Like») да, жүргізушілері де өзгеріп, бұрынғы форматта эфирге шығып жатыр. Коронавирусқа байланысты төтенше жағдай жарияланған кезде де студияда түсірілім жұмыстары тоқтамады.

Коронавирус пандемиясында түрлі жалған ақпарат көбейді. Елді әбігерге салған фейк-жаңалықтар легі бұқараның медиасауатын арттыру маңызды екенін көрсетті. Ал ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі жанынан «Stopfake.kz» сайты ашылды.

Бірнеше медиаресурс бірігіп, арнайы жоба дайындады. Мәселен, “Жаңа репортер”, .Үш. нүкте. және Factcheck.kz редакцияларының “Коронавирус, кет, кет, кет” арнайы жобасын айтуға болады.

Жаз мезгілінде коронавирус күшейіп, көп адам қайтыс болды. The Village Kazakhstan, Vласть, «Орталық Азиядағы Медиазона», Factcheck.kz, «Азаттық Радиосы», «За нами уже выехали» және «Тіл кеспек жоқ» редакциялары бірігіп, COVID-19 инфекциясынан көз жұмған қазақстандықтар туралы мәлімет жинақтайтын Umytpa.kz базасын жасады. 

2020 жылы бірнеше тәуелсіз медиаресурстар: адам құқықтарына қатысты талдау материалдар жарияланатын Masa Media порталы, қоғамдық-саяси бағыттағы ақпараттық-талдамалы ORDA. сайты ашылды. Екі ресурс та қазақ және орыс тілдерінде хабар таратады.

2020 жылы бірнеше медиа-ресурс қазақ тілінде де контент жариялай бастады. Бұған дейін тек орыс тілінде хабар таратып келген Vласть интернет журналының қазақша нұсқасы ашылды. Ал Kaztag.kz Қазақ телеграф агенттігі қазақ тіліндегі сапалы контентін көбейтті. 

Ашық бюджет тақырыбына арналған материалдар көбейді. «Мінбер» ақпарат агенттігі мен AIQYN газеті бюджет тақырыбына материалдар жариялады. Пандемия кезінде мемлекеттік сатып алу порталында жарияланған лоттардағы жөнсіздіктерге қатысты журналистердің ескертпелері бірқатар қисынсыз сауда-саттықтың өтпеуіне септігін тигізді. Мемлекеттік органдар бұл мәселелерге қатысты түсініктеме беруге мәжбүр болды.  Ашық деректерді пайдаланып дайындалған DATA журналистика жанрындағы мақалалар аз болса да шығып жатыр. 

2020 жылы журналистік зерттеу жанрындағы деректі фильмдер шықты. Азаттық радиосының саясаткер Заманбек Нұрқаділовтің жұмбақ қазасы, полициямен арпалыста көз жұмған Бауыржан Әжібаевтың хикаясы және тағы басқа деректі фильмдері көпшілік назарын аударып, аудитория жылы қабылдады. Соңғы кезде кенжелеп қалған журналистік зерттеу жанрында бірқатар оң талпыныс байқалды. 

2020 жылы коронавирус пандемиясы ел өмірін шектеп, карантин жағдайында өтсе де қазақ тіліндегі медиада бірқатар өзгерістер жылы болды. 

Сайлауға 3 күн қалды. БАҚ редакциялары мен журналистерге арналған нұсқаулық

Жәнібек Нұрыш
-
0
Сайлауға 3 күн қалды. БАҚ редакциялары мен журналистерге арналған нұсқаулық

2021 жылғы 10 қаңтарда ҚР Парламенті Мәжілісі және жергілікті мәслихат депутаттарын сайлау өтеді.

БАҚ редакциялары мен журналистер сайлаудан қалай ақпарат таратады, дауыс беру барысын қалай хабарлайды, жабық учаскелерге кіруге бола ма, дауыстарды санау процесін қалай жазып алады? Сайлаудан ақпарат таратуға қатысты қандай ережелер, шектеулер мен тыйымдар бар?

Internews Қазақстан медиазаңгері Ольга Диденко осы және тағы басқа сұрақтар бойынша нұсқаулық дайындады.

I кеңес. Артықшылық жасамаңыз, кандидаттарды алаламаңыз

Сайлауалды үгіт-насихат дегеніміз — белгілі бір кандидатты жақтап не қарсы дауыс беруге үндеу ғана емес, сонымен қатар:

  • қандай да бір кандидатқа артықшылық жасау;
  • кандидатты сайлаудың немесе сайламаудың мүмкін салдарларын сипаттау;
  • кандидат туралы жағымды не жағымсыз аргументтелген көрінеу басым мәліметтерді қамтитын материалдар (ережеден үзінді).

Бұқаралық ақпарат құралдарынан сайлауда еш бағалаусыз, комментарийсіз, болжамдарсыз, арнайы эффектілерсіз, яғни толықтай бейтарап ақпарат жариялау күтіледі. Сайлауалды үгіт-насихат жүргізу ережесінде былай жазылған:

Артықшылық беру немесе алалау деп нақты кандидат немесе саяси партия туралы, мерзімді баспасөз басылымының жеке нөміріндегі көлемі бойынша басым, жеке телерадиохабардағы көлемі бойынша басым және арнайы әсерлермен ерекшелендірілген оң да, келеңсіз де сипаттағы хабарларды, жаңалықтар дикторының мәтініне кандидаттың немесе саяси партияның оларға үндеулер мен өтініштерді бағалауын енгізу деп түсінген жөн.

II кеңес. Қоғамдық пікір сұрау кезінде абайлаңыз

Қоғамдық пікірге сұрау салу нәтижелерін, сайлау, сайлауға байланысты өзге де зерттеулер, кандидаттарды не саяси партияларды қолдап дауыс беру нәтижелерінің болжамдарын дауыс берілетін күннің алдындағы бес күн ішінде және дауыс берілетін күні интернет желісінде (желілік басылымдар, әлеуметтік желілер) жариялауға болмайды.

Басқа да БАҚ-та қоғамдық пікірге сұрау салу негізінде әзірленген материал жарияламақ болсаңыз, сұрау салуды кім жүргізгенін дереу тексеріңіз. Сайлауға байланысты қоғамдық пікірге сұрау салу нәтижелерін жариялағанда сұрау жүргізген заңды тұлғаны, сұрау жүргізуге тапсырыс берген және оның ақысын төлеген адамдарды, сұрау жүргізілген уақытты, ақпарат жинау әдісін, сұрақтың нақты тұжырымын, сұралғандардың саны мен сұрау салу нәтижелерінің қателік коэффициентін көрсету міндетті.

III кеңес. 2021 жылғы 9 қаңтар — Тыныштық күнін бұзбаңыз

Дауыс беру күніне бір тәулік қалғанда сайлауалды үгіт-насихаттың барлығы тоқтатылып, Тыныштық күні жарияланады (2021 жылғы 9 қаңтар, сағат 00:00-ден сайлау учаскелері ашылған сәтке дейін). Дауыс беру күні үгіт-насихат жүргізілмейді. Жаңа материал жариялауға болмайды, бұрын жарияланған материалдар сол орнында сақталады.

Бұрын жарияланған материалдарды интернет-ресурстың бас бетіне шығаруға тыйым салынады.

Сайлау учаскелеріндегі дауыс беру процесін жариялау бойынша кеңестер:

• БАҚ өкілдері-журналистер дауыс беру басталғаннан аяқталғанға дейін, сондай-ақ дауыс санау кезінде сайлау учаскелерінде қалуына болады. Қызметтік куәлігіңіз бен редакция тапсырмаңыз болуы керек;

  • PRESS деген жазуы бар кеудеше мен жапсырғыш болғаны жөн;
  • Сайлау учаскелерінде дауыс беру процессін өз орныңыздан бақылауға, үй-жай ішінде фото-видеотүсірілім жасауға болады;
  • Дауыс беруге арналған кабина ішіне кіруге, фотовидео түсіруге болмайды;
  • Қоғамдық пікірге сұрау салуға тыйым салынған. Демек сайлаушылардан кімге дауыс бергенін сұрауға болмайды.
  • Журналистер де байқаушылар сияқты сайлау учаскесінен тыс жердегі дауыс беру туралы хабардар болуы міндетті;
  •  Сайлау учаскесінен тыс жердегі дауыс беру кезінде  сайлау учаскесіне келіп дауыс бере алмайтын сайлаушыларға барғанда байқаушылар не кандидаттардың сенім білдірілген адамдарысайлау жәшігін бақылап жүруіне болады;
  • Журналистер де жабық учаскелерге барғанда бақылап жүруіне болады;
  • Журналистер дауыс беру аяқталғаннан кейін дауыс санауға қатысып, бақылауына болады. Сайлау комиссиясының төрағасына хабарлап қойыңыз.
  • Сайлау учаскесінде жұмыс істеу үшін аккредиттелу (жергілікті БАҚ-тарға) қажет емес. Шетелдік БАҚ-тар мен журналистер ҚР СІМ-інде арнайы аккредитациядан өтеді.
  • Халықаралық байқаушылар да, жергілікті байқаушылар да жария мәлімдеме жасауына, дауыс беру барысы туралы комментарий беруіне, құжаттай дәлел көрсетуіне болады. Тек байқаушылардың онлайн-видеотрансляция жасау мүмкіндігі шектелген, бұл шектеу журналистер мен БАҚ өкілдеріне қолданылмайды.

IV кеңес. COVID-19-ға байланысты шектеулерді сақтаңыз

Бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері сайлау учаскесінде болған барлық кезең ішінде бетперде режимін сақтауды (бетперде мұрынды, ауызды және иекті тығыз жабуы тиіс), күні бойы қолды антисептикалық құралдармен тұрақты өңдеуді қамтамасыз етеді. Бұл ретте бір рет қолданылатын қорғаныш бетперделері әр үш сағат сайын ауыстырылады, деп жазылған ҚР бас мемлекеттік санитар дәрігерінің қаулысында.

Сұхбат кезінде де әлеуметтік қашықтық — 1,5-2 метр аралықты сақтау керек. Сенім білдірілген адамдардың, байқаушылардың және бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің орналасатын жерін сайлау комиссиясының төрағасы кемінде 1,5-2 метр қашықтықтағы әлеуметтік қашықтықты ескере отырып айқындайды. БАҚ өкілдеріне ПТР-тестілеу қажет емес.

Егер мәселе туындаса, не істеу керек?

  • аудиоға жазып не видеоға түсіріп алыңыз;
  • журналистердің кәсіби құқықтары бұзылғаны туралы акт жасаңыз;
  • сотқа немесе жоғары тұрған сайлау комиссиясына құқық бұзушылық әрекеттер бойынша шағымданыңыз.

    Жәнібек Нұрыш

COVID-19 туралы жалған ақпаратты қалай анықтаймыз: журналистерге арналған онлайн-тренинг

Жәнібек Нұрыш
-
0
COVID-19 туралы жалған ақпаратты қалай анықтаймыз: журналистерге арналған онлайн-тренинг

Денсаулық сақтау мәселелеріне қатысты жалған ақпарат көбейіп жатыр. Журналистер мен БАҚ қызметкерлері денсаулық сақтау саласындағы түрлі қиындықтар, мәселен COVID-19, туралы жан-жақты әрі тиімді әңгімелеу үшін күрделі ақпарат ағыны ішінен дұрыс бағыт-бағдар алуына тура келеді.

CRDF Global ұйымы АҚШ Мемлекеттік департаментінің қолдауымен онлайн-тренинг өткізеді. Мамандар тренингте денсаулық сақтау саласына қатысты жалған ақпаратты анықтайтын машықтарды меңгеріп, қажет білім алады. Ұдайы өзгеріп, тез дамып жатқан ақпарат майданында жұмыс істеу стратегиясын үйренеді. Қазір вакцинация туралы жалған ақпараттар да шыға бастады. Жалған ақпаратты анықтаудан бөлек, сенімді ақпарат көздерін табуды да біледі.

Денсаулық сақтау мәселелері туралы жазатын журналистерді, зерттеуші-журналистер мен мына аталған елдердегі медиаұйымдарды тренингке қатысуға шақырамыз:

• Шығыс Еуропа: Грузия, Украина, Армения, Болгария, Молдавия;
• Орталық Азия: Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркіменстан;
• Оңтүстік / Оңтүстік-Шығыс Азия: Индонезия, Малайзия, Вьетнам, Үндістан;
• Таяу Шығыс / Африка: Египет, Иордания, Алжир, Эфиопия.

Қатысу — тегін, бірақ 2021 жылғы 2 ақпанға дейін тіркелу керек. Тіркелу үшін онлайн-өтінішті толтырыңыз (тренингке қай тілде қатысқыңыз келетінін таңдаңыз).

Тренинг бағдарламасы алдын ала жазылған оқу модулдері мен онлайн-вебинарлардан құралған. Қатысушылар дайын модулдерге 11 ақпаннан кешіктірмей қол жеткізеді, ал вебинарлар 23 және 25 ақпанда өтеді.

Тренинг туралы көбірек ақпаратты CRDF Global ұйымының ресми шақыртуынан оқып-білесіз. Жобаның аға жетекшісі Карстен Боллдың kball@crdfglobal.org эл.поштасына хат жазып, хабарлассаңыз болады.

Жәнібек Нұрыш

Коронавирус және жылжабар сюжеттер. 21-27 желтоқсан апталық бағдарламаларға шолу

Риза Исаева
-
0
Коронавирус және жылжабар сюжеттер. 21-27 желтоқсан апталық бағдарламаларға шолу

2020 жылғы 26-27 желтоқсанда (сенбі-жексенбі) эфирге шыққан ақпараттық-сараптамалық бағдарламалардың барлығы жылжабар сюжет көрсетіп, жылды қорытындылады. “7 күн” авторлары ҚР Тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен қазіргі президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2020 жылды қалай өткізгенін шолып шықса, “Басты бағдарлама” Сиыр жылдарындағы тарихи оқиғаларды тізіп, келер жылға болжам жасады. Ал “Apta” редакциясы коронавирус пандемиясы кімдерге ауыр тигенін айтып, Жыл кейіпкерін де таңдады.

Сонымен дәстүрлі мониторингімізде “Хабар”, “Еуразия бірінші арнасы” және QAZAQSTAN телеарналарының апталық қорытынды бағдарламасын қамтыдық.

“7 күн”, “Хабар”

Бағдарламаны Дархан Әбдіуахит жүргізді. Ол ҚР Тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаев ақпанда Қауіпсіздік кеңесі отырысын өткізгенін, “Тұңғыш Президент қорынан” елге көмек берілгенін және тағы басқасын атап өтті.

Жүргізуші: “Сарапшылар 2020 жылғы жағдайды өткен ғасырдағы «Ұлы тоқыраумен пара-пар” деп бағалағанын айтып, «Ал біз мұндай күрделі жағдайлардан айналып өте білдік» деді. Мұндай тұжырымды сарапшы, үкімет не мемлекет басшысы айтса, жөн. Алайда эфир жүргізушісінің баға беруі артық көрінді. Жүргізушінің ұзақ алғысөзінен кейін Нұрсұлтан Назарбаев туралы жылжабар сюжетке де кезек жетті.

Сюжет Тұңғыш президенттің наурызда Мәскеуге сапарынан басталып, РФ президенті В.Путинмен кездесуін көрсетті. Екі саясаткердің сөзінен үзінділер берді. Назарбаевтың орыс тілінде сөйлеген сөзін аудармасыз көрсетсе, В.Путиннің орысша айтқанын қазақшаға аударып берді. Бағдарлама авторларының мұндай ала-құла шешімінен еш қисын табылмады. Бұдан бөлек шолуда Н.Назарбаев Қазақстан өңірлерін аралағаны, түрлі жиналыстар мен халықаралық жиындарға, құрылыс нысандарының ашылуына қатысқанын да қамтыды. Ұзақтығы 50 минуттық бағдарламаның бірінші сюжеті 14 минутқа созылды.

Қазіргі президент Қасым-Жомарт Тоқаев туралы жылжабар сюжеттің алғысөзінде Мемлекет басшысының биылғы бастамаларын айтып шықты. Шолу-сюжет Тоқаевтың халықаралық кездесулерінен басталып, пандемияға қарсы іс-шаралар, тұрғындарға көмек пен жеңілдіктерді баяндады. Тоқаевтың кейбір тапсырмалары “қағаз жүзінде орындалғанын”, карантинде біраз олқылық мәлім болғанын да айтты. Ел ішіндегі сапарлары, Волонтер жылының ресми жабылуына қатысқанын және тағы басқасын тізіп шықты. Шолу ұзақтығы 10 минутқа жуықтады.

Президенттер жылын айтып болғаннан кейін, бүгінге оралып, Тоқаев пен Назарбаевтың апта ішіндегі қабылдауларына шолып шықты.

Қазақстан өңірлеріндегі коронавирус індетінің таралуына арналған сюжет карантин шектеулері қашанға дейін жалғасарын, Қазақстанда коронавирусқа қарсы вакцина егу ақпанда басталатынын да айтты.

2020 жылғы әлеуметтік қолдаулар туралы сюжет көпбалалы отбасыларға арналған жәрдемақының өсуі, баспанамен қамтамасыз ету, зейнетақы қорындағы қаражаттың бір бөлігін беру туралы жаңалықтарды жинақтапты. Мұның барлығы президент бастамасын жүзеге асыру үшін орындалып жатқанын да атап өтті.

Соңғы сюжет «Карантин жағдайында жаңа жылды қалай атап өтеміз» деген сұраққа жауап іздейді. Тілші Мақпал Мадиярова ZOOM платформасында онлайн кеш ұйымдастыратын асабалар, мейрамхана залын фотостудияға айналдырған кәсіпкер, пандемияға байланысты шетелдегі оқуына бара алмай, торт пісіріп сата бастаған адамды көрсетті. Сюжет торт сатушының: «Карантинде адамдар Жаңа жылды үйде қарсы алғаны дұрыс, дастархан жайып, менен торт тапсырыс беріп, менің тортымды жеп, Жаңа жылды қарсы алғаны дұрыс” деген сөзімен аяқталды. Осылайша сюжет — карантинде Жаңа жыл тойлатудың әдіс-амалдарын көрсетудің орнына кейіпкерлер кәсібіне жарнама жасағандай әсер қалдырды.

Айта кетер тағы бір жайт — бағдарлама студиясында Жаңа жыл мерекесін сезіндірер ешқандай безендіру болмады.

“Басты бағдарлама”, “Еуразия бірінші арнасы”

Студияға әсем безендірілген жаңажылдық шырша қойылыпты. Бағдарламаның «Коронавирус кет, вакцина кел» деп аталатын аңдатпасынан-ақ сюжетте қандай тұжырым жасалары байқалды.

Сюжет «Вакцина салдыруға дайынсыз ба?» деп аталыпты. Тілші коронавирус індеті әлемді қалай өзгерткеніне шолу жасайды. Қазақстанда ресейлік Спутник-V вакцинасын шығару қолға алынып, «KazCovid-IN»  отандық вакцинасы да сынақтан сәтті өтіп жатқанын айтты. Тұрғындар арасында «Вакцина алуға дайынсыз ба» деп сауалнама да жүргізіпті. Сюжетте “Отандық вакцина сынақтан сәтті өтіп жатса да Қазақстанда ресейлік вакцинаны неліктен өндіріп жатыр” деген қисынды сауал жауапсыз қалды.

«Ұр тоқпақ» айдарының жүргізушісі Айдана Үсембай қылмысқа күдікті ер адаммен селфиге түскені үшін қызметінен шеттетілген шымкенттік полицей туралы материал дайындапты. Тілші: «Бір нәрсе анық, шымкенттік полицейдің суреті қай жағынан алып қарағанда да «Жыл селфиі» деуге келеді, негізі. Әлі біраз уақыт ел аузында жүрері хақ» деген баға береді. Ел аузында жүргені үшін «Жыл селфиі» деген баға беріле ме екен?!

«Кеселдің кесірі тимеген коррупция» сюжеті бюджет ашықтығы тақырыбына арналыпты. “Мемлекеттік сатып алулар порталы арқылы жасалатын сауда-саттық астарында жемқорлық фактісі болуы мүмкін бе” деген сұраққа жауап іздейтін сюжетте  бірнеше деректі мысалға келтіреді. Бюджетті зерттейтін сарапшыларды сөйлетеді. Елімізде жемқорлық фактісін азайту үшін журналистер, азаматтық белсенділер де порталды бақылап, бақылап отыруы керек екенін айтады. Мазмұнды, өзекті сюжет.

“Басты бағдарлама” авторлары 2021 жыл — Сиыр жылына арналған сюжетте тарихқа үңіліпті. Сиыр жылдарында болған тарихи оқиғаларды шолып шығады. Тілші Әсем Изатқызы сиыр сауып отырып, стэндап жасапты. Сюжетте кадр сыртындағы мәтін мен бейнекадрлер сәйкеспейтін тұстары бар. Мысалы, «85-тің наурызы мен 86-ның наурызы аралығы да қазақ жылнамасында Зеңгі Бабаның баласынікі» деген мәтін оқылғанда сапасы бір ғасыр бұрын түсірілген видеоға ұқсайтын кадрлер көрсетті. Тарихи кадрлердің дереккөзін, яғни архив материалдары қайдан алынғанын белгілемепті.

«2021 жылы экономика өсуі мүмкін…» деген сюжетте дәрігер, риэлтор, экономист, мұнайшы, тіпті нумеролог пен астролог та сөйлейді. Ел экономикасы, тұрғын үй нарығына қатысты болжамдарды тілшінің өзі айтты. Мұнайшы: “Инвесторлар аз болады” десе, риэлтор:  “Тұрғын үй нарығында жаңа салынатын үйлер көп, сондықтан қайталама нарықтарда үй бағасы арзандауы мүмкін” деп болжайды. Тағы бір сарапшы онлайн-бизнес жүргізуді меңгерген бизнесмендер ісі алға жылжитынын, ал нумеролог пен астролог жыл позитивке толы боларын айтады. Экономикаға эзотериканың көмегімен болжам жасауға бола ма?!

«Basty bagdarlama» редакциясы көрерменмен 2021 жылғы 10-қаңтарға дейін қоштасты.

Apta, QAZAQSTAN

Apta бағдарламасы, дәстүрінен айнымай, Covid-19 және коронавирусты пневмония статистикасынан басталды. ДДСҰ бас директоры Тедрос Гибрейсус мәлімдемесін, яғни 2020 жылғы коронавирус пандемиясы адамзат тарихындағы соңғы індет емес екенін де айтып өтті. Тыйымға қарамастан жаңажылдық кеш өткізіп жатқан түнгі клубтар, кафе-мейрамханаларға рейдті көрсетті.

Бірінші жылжабар сюжет — “Ауыр болды” деп аталады. Тілші стендапта қазақстандықтар 2020 жылы Google іздеу жүйесінде қандай сөздерді жиі іздегенін айтты. «Коронавирус” сөзін ең көп іздепті. Содан кейін осы коронавирусқа қатысты тақырыптар: “онлайн-мектеп” және “42 500 еңбек кз” сөздерін жиі іздеген екен. Сюжетте әлеуметтанушы Серік Бейсембаевпен сұхбат бар. Сұхбатта пандемияның халыққа зардабы, кімдерге қатты ауыр тигенін әңгімелейді. Әлеуметтанушы әлсіз топтар көп зардап шеккенін айтып, ең ауыр салмақ әйелдерге түскенін айтады. Кәсіпкерлер мен мүгедектігі бар адамдарға ауыр болыпты. Әрбір санат бойынша кейіпкерлер бар. Еріктілер мен дәрігерлерді де сөйлетті. Ауқымды, өзекті, толымды сюжет.

Алматы маңында Bek Air ұшағының апатқа ұшырағанына 27 желтоқсанда бір жыл толды. Мейлінше толымды сюжетте осынау бір жыл ішінде оқиға қалай өрбігенін, сот істері мен тергеу қалай жүріп жатқанын, жолаушылар мен компания қызметкерлерінің қазіргі жағдайын қамтиды. Алайда бір кемшін тұсы — оқиғаның бас кейіпкері Bek Air компаниясы басшылығынан комментарий алмапты. Егер компания өкілдері комментарий беруден бас тартса, сюжетті мұны да айтпады.

Apta редакциясы  саясаттанушылардың Facebook әлеуметтік желісіне жазған посттары негізінде алдағы сайлауға шолуын жалғастырып келеді. Дәстүрлі шолуда қамтылатын дәстүрлі авторлар: Андрей Чеботарев пен Марат Шибутовтың қатарына Данияр Әшімбаев пен Расул Жұмалыны қосыпты. Олардың төртеуі посттарын орыс тілінде жазады (бағдарламада қазақша аударып береді). Неге екенін, тек қазақ тілінде хабар тарататын телеарна орыс тілінде пост жазатын сарапшыларды шолуға қосады.

Саясаттанушылардың жазған-сызғанына арналған шолу партиялардың сайлауалды үгіт-насихатын баяндайтын сюжетке жалғасты. Сюжетте бес партияның іс-шараларына бірдей уақыт бөлді.

Коронавирус пандемиясы кезеңінде отандық автоиндустрия қарқынды дамыпты. Сюжетте жеңіл автокөлік пен автобустар құрастыратын зауыт жұмысын көрсетті. Қай зауыт екенін айтпай, “Қостанайдағы зауыт” деп атады. Мазмұны жарнамалық материалға ұқсайтын, бірақ бренд аталмайтын сюжетті (жүргізуші де алғысөзде мұның жарнама емесін айтты) неліктен көрсеткені еш түсініксіз. Бір зауыт — тұтас автоиндустрияның жағдайынан хабар бере алмайды. Қазіргі автонарықтағы көп мәселені бүгіп қалған, үгіт-насихат сюжет.

Соңғы материалдың да алғысөзі түсініксіз. Жүргізуші Жайна Сламбек сөзін «Биыл азаматтық қоғамның дамуы артты» деп бастады. Ал материалда мектеп оқушыларын көрсетті. Дәлірегі оқушылар арман-тілегін, болашаққа жоспарын, қашықтан оқу қиындығын және тағы басқасын айтып берді. Азаматтық қоғамның бұған не қатысы бар?!

Apta редакциясы бір жыл ішінде эфирге шыққан материал кейіпкерлерінің арасынан «Жыл кейіпкерін» таңдапты. Өткен бағдарламадағы сюжет кейіпкері: ұшқыш, Тәуелсіздік құрдасы Өрден деген жігіт — “Жыл кейіпкері” болыпты.

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.

1...323334...77Страница 33 из 77

Бұл уеб-сайт америкалықтардың АҚШ халықаралық даму агенттігі (USAID) арқылы көрсеткен көмегімен мүмкін болды. Internews Қазақстан жарияланымдардың мазмұнына жауап береді, бұл АҚШ Үкіметі немесе USAID позициясын міндетті түрде білдірмейді. «Медиасын» бөліміндегі жарияланымдар автордың көзқарасын көрсетеді, бірақ Internews-тің, USAID-тің немесе АҚШ Үкіметінің позициясын міндетті түрде білдірмейді.

Хабарласыңыз: info@newreporter.org

СІЛТЕМЕЛЕР