Апталық бағдарламалардың биылғы соңғы шығарылымы негізінен жылды қорытындылауға арналды. «Жеті күн» жыл қорытындысын Мемлекет басшысы мен Елбасының биыл  атқарған шаруаларымен байланыстырса, «Айна» бағдарламасы 2021 жылы еліміздегі елең еткізкен оқиғаларға шолу жасап, жыл ішінде пара алып, ұсталған шенділер мен олардың отставкаға кетпеген басшыларын тізген. Ал Apta ең әуелі аймақтардағы қуаңшылық, аштықтан қырылған мал жайын айтып өтіп, жылды түйіндеген.

«Жеті күн», «Хабар»

Ақорданың ақпаратына басымдық беретін «Жеті күн» биылғы соңғы санын Тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай Қазақстан Президентінің атына шетелдік лауазымды тұлғалардан келген құттықтауларды тізбелеуден бастады. Денсаулық министрі Алексей Цойдың  отставкаға кеткенін де айтылды. Бұдан әрі Президенттің апта ішіндегі қабылдаулары, Қасым-Жомарт Тоқаевтың бір жылда атқарған шаруалары жайлы сюжетке кезек берілді. Дархан Мыңбаев репортажын Президенттің VII шақрылымға жаңа сайланған Парламент Мәжілісінің отырысында сөйлеген сөзінен үзінді беруден бастады. Онда Қасым-Жомарт Тоқаев елдің әл-ауқатын көтеру басты міндет екенін айтады. Осылайша жыл он екі айдағы Президенттің еліміздегі әлеуметтік-экономикалық, экологиялық проблемалар туралы жасалған мәлімдемелерінен үзінді беріле отырып дайындалған сюжетте Тараздағы жарылыс, қуаңшылық та ескерілді. Сюжеттің мақсаты Мемлекет басшысының елдегі түйткілді мәселелерді жіті бақылап отырғанын көрсету болса керек. Сюжет жыл соңында Ұлттық жобалар қабылданғанын баяндаумен аяқталды. Жылдық шолу демесеңіз, «Жеті күннің» Президент тақырыбындағы әдеттегі сюжеттерінен еш айырмашылығы жоқ: мәлімдемелерден ғана құралған, сарапшылар пікірі жоқ. 

Нұр-Сұлтанда Сирия мәселесін талқылауға арналған жиын өтті. Бұл Қазақстанның көптеген мемлекетаралық немесе азаматтық қақтығысты реттеуде араағайындыққа ұмтылу ниетін көрсетеді. «Жеті күн» ұсынған келесі сюжет еліміздің бітімгерлік бастамасы жайында емес, Мемлекет басшысының халықаралық бастамалары мен шетелдік сапарлары жайында болды. Мақпал Мадиярова әзірлепті. Материал негізінен сапарлар мен бастамалар туралы баяндаудан, Президент мәлімдемелерінен үзінді беруден тұрады. Сюжетке ҚСЗИ Халықаралық зерттеулер бөлімінің басшысы Әсел Наразбетова пікір білдірген. 

Елбасының осы жылдағы қызметі де «Жеті күн» назарынан тыс қалмады. Дархан Әбдіуахит дайындаған сюжетте Елбасы қатысқан жиындар, ел ішінде және шетелдерге жасаған сапарлары, Тұңғыш Президенттің Ассамблея төрағалығы, «Nur Otan» төрағалығы өкілеттіктерін қазіргі Президентке беру туралы шешімі, билік транзиті туралы сөз болды. 

«Жеті күн» 2021 жылды осылайша екі Президенттің атқарған істері арқылы қорытындылай келе, «ендігі жылдағы өрелі өзгерістер туралы» материал әзірлепті. Ең төменгі жалақымен бірге көтерілетін айлық есептік көрсеткіш көлемі, жәрдемақылар мен зейнетақылар қанша пайызға өсетіні, қандай салық аударымдары пайда болатыны, кімнің айлығы өсіп, қанша мектеп, қанша су қоймасы салынатыны туралы мамандардың көмегімен баяндалған ақпараты мол сюжет. 

Қорған Қонысбайұлы әзірлеген сюжет еліміздің өнеркәсіп саласындағы әлеуеті жайлы баяндайды. Жаңадан ашылған, ашылуына Мемлекет басшысы қатысқан, бұрыннан жұмыс істеп жатқан елдегі кәсіпорындарға шолу жасалған. 

БЖЗҚ қорындағы шекті межеден асқан соманы пайдалану бойынша Отбасы банк жылды қорытындылапты. «Жеті күннің» соңғы сюжетінде зейнетақының жеткілікті шегінен асқан соманы қанша адамның пайдаланғаны, ендігі жерде қандай мақсатқа қолдануға болатыны туралы банк төрағасының сөзінен үзінділер берілді. 

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы»

«Айна» бағдарламасының басты тақырыбы Алексей Цойдың отставкаға кетуі болды. Берік Дүйсенбай Алексей Цойдың минстр кезінде қолданысқа енген терминдерге тоқталса, Айдана Үсенбай уақытша министрдің кім екенін және өзге төрт вице-министрдің бар екенін еске салды. 

Махамбет Бейбітшілік 2021 жылы «елді елеңдеткен оқиғаларға» шолу жасады. Елдегі қуаңшылық, шаруаларға мемлекет тарапынан бөлінген қаражат, Жамбылдағы жарылыс, оның салдарын жою үшін бөлінген қаражаттың есебі берілді. Абай шахтасында опат болғандардың отбасына берілген жәрдемақы, өтемақы көлемі туралы айтылып, Пенжімдегі тәртіпсіздік оқиғалары және БЖЗҚ қорынан алуға болатын шекті меженің көлемі өскені сөз болды. Барлық оқиға жайлы сала мамандарының, қуаңшылық пен жарылысқа қатысты министрлердің пікірі бар. «Ауыр қазада да, апатта да халықтың талабы мен биліктің әрекеті бір жерден шығып отырды. Жұрт наразы болған мәселеде ел билігінің көпшілік талабымен санасып отыруына тура келді», – дейді Махамбет Бейбітшілік сюжет соңында. Мұндай байламды сарапшы айтса, әлдеқайда сенімді шығар еді. 

«Қисық айна» айдары қызметкері парамен ұсталса да, қызметінен кетуге асықпайтын басшылар жайында болды. Айдана Үсенбай жемқорлыққа байланысты бірнеше шулы істі және қарамағындағы қызметкердің ісіне қатысты басшылықтың отставкаға өтініш берген-бермегенін саралап шыққан. 

«Ауаға ақша төлем жүрмін». Келесі сюжеттің алғысөзін Айдана Үсенбай осылай бастады. Өткен аптада Мәжілісте кейбір салық түріне рақымшылық жасау туралы мәселе көтерілді. Әңгіме тіркеуден шығарылмаған, бірақ пайдаланылмайтын көліктер жайында. Бақытнұр Әлібай көлік салығынан бюджетке қанша қаражат түспегені, салықтық рақымшылық жасалу үшін қандай шаралар атқарылатыны туралы сарапшылар, заңгерлер және Кіріс комитеті өкілінің пікірін қоса отырып,  материал әзірлеген. Сонымен қатар, айыптұрақтарында тұрған көліктер, иесі қайтыс болып кеткен көліктердің де тіркеуден шығарылмауы, пайдаланылмайтын көліктер қандай жағдайда мемлекет меншігіне өтетіні туралы толымды ақпарат бар. Сюжетте көлігін сенімхатпен сатып жіберіп, бірақ қомақты көлемде салық төлеуі тиіс кейіпкердің оқиғасы баяндалады. Ал автошолушы көлік салығына қатысты халыққа нақты ақпарат жетпейтінін алға тартқан.  

Айғаным Достанбайдың «Аққан жұлдыздар» деп аталатын материалы биыл өмірден өткен тұлғаларға арналды. Әдебиет, өнер, кино, журналистика саласындағы қайраткерлерді еске алу сюжетінде замандастары естелік айтқан. Бақұл болған тұлғаладың арасында белгілі режиссер Болат Атабаевтың есімі аталмады. 

«Айна» ұжымы биыл Қазақстан үшін маңызды болған халықаралық оқиғаларының бірі ретінде Стамбулда өткен Түркі әлемінің саммитін атады. Саясаттанушы Расул Жұмалы түркі елдерінің жаңа ұйымының маңызы жайында пікір білдірген. 

Медетжан Ізғұтты әзірлеген Мемлекет басшысына әріптестері жасаған сыйлық туралы сюжет бағдарлама көрерменін елең еткізген материал болды деп айтуға болады. «Тоқаевқа тарту» сюжеті өлшемі «XXL (екі икс эль)», бағасы 188 мың түгрік (біздіңше шамамен 29 мың теңге) «күртешені» таныстырудан басталды. Президенттің баспасөз хатшысы Берік Уәли Президентке өзге мемлекеттерден жасалған тартуларды таныстырып, Түркіменбашы сыйлаған ақалтеке мен тазы жайын баяндады. Сонымен қатар Қасым-Жомарт Тоқаевтың өзі қандай сыйлық жасағанды ұнататынын айтып берді. 

Кәсіпқой бокстан орта салмақтағы боксшы Данияр Елеусінов өткен аптада Нұр-Сұлтанда Аргентиналық боксшы Хуан Эрнан Леаль жұдырықтасып,  IBO бойынша әлем чемпионы атанды. «Айна» студиясы Данияр Елеусіновты қонақ етіп, сұхбат жасады. Спортшы сайысы туралы, бұған дейін жұмыс істеген компаниямен арадағы байланысы, неге көңілі толмағаны жайлы сұрақтарға жауап берді. 

«Айна» ұжымы бағдарламаны «Ауыр атлеттің ауыр тағдыры» деген атпен спорттан шеттетілген атлет туралы сюжетпен тәмамдапты. Допинг қолданды деген күдікпен спортта алған бар жүлдесі және атақ-даңқынан айырылған ауыр атлет Жасұлан Қыдырбаевтың әлеуметтік желілердің біріне берген сұхбатын негізге алып, жасалған материал. Сюжет авторы спортшының өзімен тікелей сөйлеспеген. Есесіне Мәдениет министрлігінің өкілі, спорт сарапшысы пікір білдіріпті. 

Apta, QAZAQSTAN

Apta да жылды түйіндеді. Ең әуелі аймақтардағы қуаңшылық, аштықтан қырылған мал жайын айтып өтті. Осы тақырыптағы сюжетке Құрмет Талапқазы есімді жігіттің «Үздік 30 жас» байқауында «Бейбіт өмірдің батыры» номинациясын жеңіп алуы арқау болды. Құрмет жазда Маңғыстау облысындағы шаруаларға жем-шөп жөнелткен еді. Сюжетте ҚР АШМ және жергілікті әкімдіктердің шаруаларға қалай көмектесіп жатқанын баяндайтын сандар мен жаңа министрдің отставкаға кетуін талап еткен шаруалар бар. Диалогтары қызық, кейіпкерлері шынайы сюжет. 

Екінші тақырып – азық-түліктің қымбаттауы. Сюжет авторы бағаның өсу себебін іздеп, үкіметтің қымбатшылыққа қарсы күресін айтып, сарапшылардың сөзіне сүйене отырып келер жылға болжам жасайды. Кейіпкер, мемлекеттік орган өкілдері, депутаттар, құрылысшылар мен әлеуметтанушының комментарийі бар. 

COVID-19 және коронавирусты пневмония туралы ресми статистикадан кейін ревакцинация, Денсаулық сақтау министрінің остставкасын айтып, әлемде коронавирус ахуалы қалай боп жатқанын баяндайтын сюжет көрсетілді. 

Жүргізуші Жайна Сламбек студияда саясаттанушы Жұмабек Сарабековтен сұхбат алды. Қазақстанның көпбағдарлы саясаты, аймақтағы геосаяси ахуал және президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың шетелдік сапарлары жайында пікірін сұрады. 

Биыл QAZAQSTAN ұлттық телеарнасының тапсырысымен тарихи тұлғалар туралы телесериалдар түсірілді. Соның бірі – Ахмет Байтұрсынов туралы «Ахмет. Ұлт ұстазы» сериалы. Сюжет осы сериалға арналды. Түсірілім барысының қызығы мен қиындығын әңгімелейтін, оқиғалы комментарийлері мол материал.

«Желілер: корреспонденция, комментарий» айдары араға үзіліс салып, эфирге оралды. Автор «Отыздан асып барамын» және «Ахмет. Ұлт ұстазы» сериалына комментарийлер жинаған екен. Соны оқып берді. 

Соғым қымбаттады. Журналистер астаналық базарлардағы ет сатушылар мен тұтынушылардан сауалнама алыпты. 

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты

Жаңа жыл құтты болсын, достар! 

«Жеті күн» негізінен Мемлекет басшысы мен Елбасының апта ішінде қатысқан жиындарына мән берді. Бұл «Жеті күн» шығармашылық ұжымында ізденіс жоқ дегенді білдіре ме, әлде басшылық тарапынан қойылатын талап солай ма, ол жағы белгісіз. Дегенмен, сенбі кешкі сағат 21:00 мен 22:00 аралығында, яғни прайм-тайм уақытта эфирде жүретін бағдарлама көрерменін жоғалтып жатқан жоқ па деген сауал туады. 

«Айна» әдеттегідей апта бойы әлеуметтік желіде қызу талқыланған мәселелерге мән берді. «Қисық айна» аталатын жаңа айдар қосыпты. Бұл жолы студияда пікір-талас болмады. Есесіне елорда әкімі Алтай Көлгінов пен ақын Жүрсін Ерманов сұхбат берген. Бағдарлама форматының өзгеріп тұратынына қарағанда, «Айна» шығармашылық еркіндікті жөн көретін секілді. Aл Аpta авторлары мектепке дейінгі білім беру мекемелеріндегі проблемаларға көлемді сюжет арнады. 

«Жеті күн», «Хабар»

«Жеті күн» авторлары Еуразиялық экономикалық жоғарғы кеңес отырысына баса назар аударған. Бұл жиынға Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев пен Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қатысты. Апталық-сараптамалық бағдарлама бола тұра негізінен Президент пен Елбасының апта ішінде атқарған шаруаларын баяндауға ерекше көңіл бөлетін «Жеті күн» үшін бұл қалыптасқан дәстүр. 

Қазақстан Президентінің бастамалары, оған қатысты экономист сарапшылардың пікірі, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Армения мен Әзірбайжан арасындағы қарым-қатынасты жақсарта түсуге қатысты ұсынысы, Ресей басшысы Владимир Путиннің осы кеңесті құрудағы Елбасының еңбегін атап өтуі, тілші Гүлжан Мархабаеваның кадр сыртында Елбасы көтерген бастаманың іске асатынына сенім білдіре сөйлеуі – cюжеттің негізгі құрылымы осындай болды. 

Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзеевтің Қазақстанға сапары барысында бірқатар келісімге қол қойылды. Екі ел өзара тауар айналымының көлемін көп ұзатпай 5 млрд долларға, ал алдағы 5 жылдың ішінде 10 млрд долларға жеткізуді жоспарлады. «10 млрд доллар дегеніміз батыл қадам» – Дархан Әбдіуахит алғысөзде осылай байлам жасап барып, Өзбекстан басшысының елімізге сапары туралы сюжетке кезек берді. 

Шынар Асанқызы Өзбекстан Президентінің елімізге сапары қалай басталғанын суреттер арқылы көрсетуді жөн санапты. Материал «Одақтас мемлекеттер» деп аталады. Сюжеттің бұлай аталуы Нұр-Сұлтан қаласында екі ел арасындағы одақтастық туралы мәмілеге қол қойылуына байланысты болса керек. Бұл мәселеге байланысты ҚСЗИ маманы пікір білдірген. Ресми сапар барысында екі ел арасында қол жеткізілген өзге де экономикалық келісімдер, мәдени байланыс жөніндегі уағдаластықтар туралы ұзақ баяндаған сюжет жасалыпты. 

Өзбекстан Президентін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев та қабылдады. Мемлекет басшысы Қырғызстан Президентімен телефон арқылы сөйлесті, Қырғыз министрлер кабинетінің басшысын қабылдады, қонақты Елбасы да қабылдаған. «Жеті күн» бұл кездесулерден синхрон берді. 

«Жеті күн» жүргізушісі халық санағының ресми қорытындысы мен Елбасының соңғы мақаласын ұштастыра айтқан алғысөзінен кейін «мақаланы оқып шыққан» Мақпал Мадияроваға кезек берді. «Елбасы аманаты» аталатын сюжетте Мәжіліс депутаттары Жанарбек Әшімжан мен Берік Әбдіғани, Ұлттық музей директоры Арыстанбек Мұхамедиұлы Елбасы мақаласында айтылған ойларға қатысты пікір білдіріпті. Мақаладан үзінді берілген. Сюжеттің мақсаты «Елбасы аманатын», яғни мақаланың маңызды деген тұсын халыққа жеткізу болса керек. 

Президент өткен аптада реформалар жөніндегі жоғары кеңес отырысына қатысты. Дархан Әбдіуахит бұл жиын туралы студияда тұрып баяндады. Президенттің кейбір бастамасына қатысты сарапшылар пікірі берілді.  Қасым-Жомарт Тоқаевтың зейнетақы жинағындағы шекті межеден асқан соманы қолдануды сәуір айына дейін ұзарту туралы шешімін Берік Уәли әлеуметтік желідегі парақшасы арқылы халыққа жариялады. «Жеті күн» Президенттің баспасөз хатшысының сөзін жария етумен шектелді. Бұл мәселеге жеке сюжет арнаған жоқ. 

Дархан Әбдіуахит Ұлттық санақ қорытындысына қайта оралып, негізгі көрсеткішті тізіп шықты. Сонымен қатар, Президенттің қабылдауларына да қайта оралып, хаттамалық ақпарат негізінде баяндап берді. 

Өткен аптада «Алтын сапа» жән «Парыз» сыйлықтарын тапсыру салтанаты өтті. «Жеті күн» Президенттер тақырыбын осы жиын арқылы жалғастырды. «Мәртебелі марапат» аталатын материалды Рауан Мыңбаев әзірлепті. Бұл марапаттар кімге тапсырылады, биылғы жеңімпаз кім, Президенттің салтанатты жиынға сөйлеген сөзінен үзінді, өңдеу өнеркәсібі көлемінің ұлағаюы, үкіметтің осы мақсатта атқарып жатқан іс-шаралары тізбеленген ұзақ сюжет болды.

Мемлекет басшысы өткен аптада жастарға «Тәуелсіздік ұрпақтары» грантын табыстады. Гүлжан Мархабаева «Ел үміті» аталатын сюжетінде осы грантқа ие болған бірнеше жасты сөзге тартып, жиындағы Президент сөзінен үзінді берді. Өнертапқыш, жаңа жоба ойлап тапқан жастармен сұхбат қысқа болғандықтан ба, әлде жастардың жобасына емес, Президент қатысқан жиынға баса мән берілгеннен бе, материалда елең еткізер дүние болмады.  

«Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл» айдарымен Тәуелсіздік тойына арналған «іс-шаралар» туралы материал әзірлеу «Жеті күн» үшін соңғы бірнеше айда дәстүрге айналды. Мәулен Әшімбаев, Нұрлан Нығматуллин, Асқар Мамин, Қырымбек Көшербаев – әр қайсысы жеке-жеке өңірлерді аралап, өндіріс орындарын ашып, мемлекеттік наградаларды тапсырып қайтқаны туралы ұзақ сюжетте баяндалды. 

Елордада «Көшбасшылық. Тұрақтылық. Өрлеу» атты халықарылық конференция өтіп, оған бірқатар лауазымды тұлға қатысыпты. «Жеті күн» жүрргізушісі Дархан Әбдіуахит бұл жиын жайлы студияда баяндап, жиынға қатысқан спикерлердің сөзінен үзінді берді. 

«Жеті күн» авторлары Елбасы мақаласы туралы материалды қоспағанда, ешбір жиынға қатысы жоқ сюжетті бағдарламаның соңында көрсетті. Ұлттық банк базалық мөлшерлемені өзгеріссіз қалдырды. «Ұлттық банк ұстанымы» аталатын материалда Гүлжан Мархабаева осы шешімнің себебі туралы айтады. Тілшінің Ұлттық банк төрағасының орынбасары Ақылжан Баймағамбетовтың сұхбатын негізге ала отырып әзірлеген материалында өзге сарапшылардың пікірі жоқ. 

Алматыдағы «Сұңқар» құс фабрикасы» туралы материалға «Жоғары марапат» деген атау беріліпті, кәсіпорын жұмысын мақтап-мадақтаудан тұратын PR сюжет болды.

«Жеті күн» бағдарламасына қосымша үш минут қосқан тағы бір PR сюжеттің мақсаты атауынан-ақ белгілі – «Air Astana сұранысқа ие». 

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы» 

«Зілзала қаупі» аталатын сюжет «Алматыда жойқын жер сілкінісі болуы мүмкін бе?» деген сауалды басты тақырып етіп алыпты. Оған себеп Мәжіліс депутаттарының дабыл қағып, Төтенше жағдай министріне жолдаған сауалы. Алматыдан әзірленген сюжетте Ұлан Тәліпбай сейсмикалық зерттеулер жүргізілетін стансаның техникалық мүмкіндігі әлсіз, құрылғылары ескі екеніне баса назар аударады. Жалақының төмендігінен мамандар тұрақтамайтыны да айтылды. Ал институт мамандары Алматыда «жойқын зілзала болуы мүмкін» деген болжамның қандай негізге сүйеніп айтылғанын түсіндірді. 

2022 жылдан бастап БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинағының жеткілікті шегі өседі. Бұл мәселе өткен аптада көпшілікті алаңдатқан болатын. Алайда Президент БЖЗҚ бойынша жеткілікті шекті сәуірге дейін қолдануға рұқсат берді. Сондай-ақ, биыл 16 желтоқсаннан бастап жеткілікті шектен асқан қаражатты «Отбасы» банкіне аударуға мүмкіндік берілді. «Бұл үкіметтің Тәуелсіздіктің 30 жылдығына арналған тосын сыйы ма?» деп аталатын Махамбет Бейбітшіліктің сюжетінде бұл сұраққа нақты жауап жоқ, материал сюжеттің алғысөзінде жүргізушілер айтқан ақпаратты талдауға негізделген. «Отбасы» банкке бас сұққан тілші тұрғындардан зейнетақы жинағының жеткілікті шегі асатын-аспайтынын сұрапты. Мейірбике болып жұмыс істейтін 22 жасар маман өзінің жинағы аз екенін айтып, сұхбат беріпті. Ал «Отбасыбанкінің» өкілі банкке аударылатын жинақты қолдану тәртібі жайлы ақпарат берсе, экономист сарапшы жеткілікті шекті өсірудің себебіне үңіліпті. Ақпараты мол сюжет. 

Қырғызстанда Президент депутаттардың жалақысын қысқартып, қызметтік көліктерін алып қойды. Осыған байланысты «Айна» қырғыз саясаттанушысы Алмас Тәжібайдың пікірін беріпті. Берік Дүйсенбайдың дерегінше, Президент Садыр Жапаровтың жемқорлықты ауыздықтау мақсатындағы батыл әрекетінің арқасында қырғыз бюджетінің кірісі шығысынан асыпты. Осы ақпаратты елдегі жағдаймен байланыстарған тілші елордадағы LRT-ны «жемқорлықтың символы» атай келе, Алматыда да жеңіл рельсті көлік қозғалысын жүргізу қолға алынатынын айтты, кейін «Қисық айна» аталатын жаңа айдарға кезек берді. 

«Қисық айна» құрылымы жағынан Айдана Үсенбайдың бұдан бұрынғы «Ұр тоқпақ» айдарына ұқсайды, белгілі бір оқиғаны әзілге сүйей отыра талдау.  Алматы әкімі Бақытжан Сағынтаевтың LRT салу туралы шешімін сынға алған Айдана Үсенбай экономист сарапшының пікірін, Қасым-Жомарт Тоқаев пен Айдын Рахымбаевтың астанадағы LRT жайлы пікірлерін қоса отырып, жоба қаншалықты тиімді деген сауалға жауап іздейді. Көрерменге өтімді айдар.  

«Айна» ұжымы елорда әкіміне «көрермен көкейіндегі негізгі төрт сұрақты» жолдапты. Көрермен «көкейіндегісін» телеарнаға өзі келіп айтты ма, әлде коммуникацияның басқа әдісін қолданып жолдады ма, ол жағы белгісіз. Студияға келген Нұр-Сұлтан қаласының әкімі Алтай Көлгіновке баспана мәселесі, үлескерлер мәселесі, қаланы газдандыру мен қаладағы мектептер проблемасы жайында төрт сұрақ қойылды. 9 минутқа созылған сұхбат барысында әкім осы сұрақтарға жауап берді. 

«Айта-айта АЭС-ті…». Бақытнұр Әлібайдың елімізде АЭС салу туралы үкіметтің шешімін талдаған сюжетінде сала мамандары мен саяси сарапшының пікірі ғана емес, АЭС-тың жұмыс істеу өнімділігі, механизмі, үнемділігі туралы қарапайым тілмен түсіндіру де бар. Материал авторы әдеттегідей мәселені жіті зерттеген. Бір қарағанда, АЭС-тың қауіпсіздігіне қатысты көпшіліктің көңілін сендіру үшін жасалған сюжеттей көрінуі мүмкін. Тілші бұл күдікті сейілту үшін болар, саясаткер Уәлихан Қалижанның «АЭС салу – саяси шешім» дегенге саятын пікірін де қосыпты. Мемлекеттік ақпараттық саясатты насихаттауда тілші ұтымды жол таба білгендей әсер қалдырды. 

«Мектеп оқушылары арақашықтық сақтамаса, директор қалтасынан 670 мың теңге айыппұл төлейді». Айдана Үсенбай осылай десе, Берік Дүйсенбай мектеп директорының айлығы 200 мың теңгенің айналасында екенін алға тартып, «… бұл соманы оқытушылар жинап берген жайттар да кездесіп жатқанын» айтады. «Айна» жүргізушілері бұл сөзі арқылы мектеп директорының әрекетін ақтап тұр ма, жақтап тұр ма? 

«Есі бар елдің СЭС-і бар» аталатын сюжетте Айгерім Достанбай карантин талаптарын сақтамаған мектептерге айыппұл салынғаны туралы ақпараттан бастап, мектеп директорларының айлығы төмен, жауапкершілігі көп екенін айтады. Сюжет СЭС мамандарының нақты бір мектепке айыппұл салғанынан басталады. Ол жағдайға қатысты сол мектеп директорының уәжі бар, ал айыппұл салған СЭС маманының пікірі жоқ. Елордадағы тағы бір мектептің директоры СЭС мамандарын айыптай пікір білдірген. Сюжет соңында Санитарлық-эпидемологиялық бақылау комитетінің ресми өкілі Ержан Байтанаев болашақта айыппұл сомасы жеңілдейтіні туралы айтады. Осылайша, атауына қарағанда СЭС-тің мектепке қоятын талаптары турасында болуы тиіс сюжет жалпы елдегі мектеп директорларының мәселесін қозғап кеткен.

Жүрсін Ерман ДДСҰ-ның басшысы Тедрос Гебрейесустың құдасы екен. «Айна»  жүргізушілері осы ақпаратқа назар аудартып, тағы бір сұхбат ұсынды. Онда ақын Жүрсін Ерман Гебрейесуспен қалай құда болғанынан бастап, желідегі көпшіліктің пікірін, айтыстың қазіргі жай-күйі, оны ұйымдастырудың қиындығы және шығармашылығы жайлы бірқатар сұраққа жауап берді. 

Apta, QAZAQSTAN

Apta бағдарламасы қысқаша жаңалықтардан: Атырау облысы әкімінің орынбасары Бақытгүл Хаменова мен облыстық білім басқармасының басшысы Ақылбек Рысқалиевтің пара алу күдігімен ұсталуынан басталды. Шымкент қаласының Полиция департаменті ғимаратындағы тергеу кезінде қайтыс болған Нұрболат Жұмабаев оқиғасын да айтты. 

Әрі қарай көп талқыланған тақырып – Президенттің зейнетақы жинағының жеткілікті шегін өсіруді 2022 жылдың 1 сәуіріне шегеруі болды. Мәжіліс депутатының Қазақстан Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай несиеге кешірім жасау туралы ұсынысына сюжетсіз тағы бір тақырып арналды. Осылайша бағдарламаның алғашқы тоғыз минуты өтті. 

Бірінші сюжет әлеуметтік маңызы бар тақырыпқа емес, Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёевтің Қазақстан Республикасына мемлекеттік сапарынан басталды. Екі елдің достығы, одақтастығы, бірлескен экономикалық жобалары туралы айтылып, мұның барлығы экономист және саясаттанушының пікірімен толықтырылды. 

Қазақстан президенті Қ.Тоқаев Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің отырысына қатысты. Бұл да сюжетсіз болды. 

Биыл мектепке дейінгі білім беру мекемелері мемлекеттік аттестациядан өтті. Тексеру жүргізілген 77 мекеменің тек 17-і сынақтан сүрінбеген. Apta осы тақырыпқа үлкен сюжет арнады: балабақшада көз жұмған бүлдіршіннің оқиғасынан бастап тәрбиешілердің балаларды ұрып-соғуы, қаржыландыру, педагогтерінің білім деңгейі және олардың мардымсыз жалақысы туралы айтты. БҒМ өкілі, ата-ана мен әлеуметтанушылардың комментарийі бар созылыңқы сюжет. 

Қ.Тоқаев жастарға «Тәуелсіздік ұрпағы» грантын берді. Apta авторлары олардың кім екеніне тоқталмай, қысқа қайырды. 

Бағдарламаның үшінші сюжеті Qazaqsha Jaz қозғалысын таныстырады. Қозғалыс белсенділері түрлі компаниялардың әлеуметтік желідегі парақшасына «қазақ тілінде де пост жазуын сұрап» сыпайы, агрессиясыз комментарийлер жазады. 

«7 күн» сияқты Apta да Air Astana әуе компаниясы туралы сюжет көрсетті. Жарнама материал екенін белгілемеді. 

Тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаев Тәуелсіздік күні қарсаңында «Тәуелсіздік тағылымы» атты мақала жариялады. Жүргізуші Жайна Сламбек мақаладан үзінді келтірді, бірақ мақала қайда жарияланғанын айтпады. Ал сюжет Тәуелсіздіктің 30 жылдық тарихынан сыр шертетін фотомұрағат туралы болды. Елбасының фотосы көп, фотографтардың қызық комментарийі бар. 

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты

Бұл аптада «Жеті күн» бағдарламасы Тұңғыш Президент күніне орайластырған материалдарға басымдық беріпті. Ал «Айна» апта бойы әлеуметтік желілерде қызу талқыланған онлайн аударымдар мен зейнетақы жинағының шекті мөлшері көлемінің өсуіне баса мән берген. Екі бағдарлама да «Омикрон» штамына қатысты жаңа шектеу шаралары қабылданғанын ескертеді. Apta журналистері жаңа автокөліктердің қымбаттау себебін зерттеп көріпті. 

«Жеті күн», «Хабар»

«Желтоқсанның жыл он екі айдың ішінде орны бөлек». Дархан Әбдіуахит осы сөзімен 1 желтоқсан – Тұңғыш Президент күні аталып өткенін еске алды. Президенттің Швейцарияға сапарының алғысөзін «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында табылған, «Берн» тарихи музейіне қойылған жәдігерлермен байланыстыра бастады. Осылайша саяхатшы Анри Мозердің қазақ жеріне төрт рет саяхаттағанын, жинаған жәдігерлерін өз қолымен музейге тапсырғанын, олардың арасында 8 метрлік барқыт кілем барын осы алғысөзден білдік. Жүргізушінің кадрдағы ұзақ сөзі Президенттің Женеваға сапары аясында қол жеткен келісімдерді тізбектеумен аяқталды. Осыдан кейін ғана сапар жайлы сюжетке кезек берілді. 

Рауан Мыңбаев материалын Швейцарияны «швейцарь» сағаттары мен Альпі таулары әйгілейтінін айтып бастады.  Сапар жайында жан-жақты баяндаған сюжеттен Женева сапары, ондағы қол қойылған келісімдер туралы толық мәлімет алуға болады. Сюжет ресми сапарда Қазақстан делегациясында болған лауазымды тұлғалардың пікірімен толықтырылып, Президенттің сөйлеген сөздерінен үзінді берілді, әдеттегідей ұзақ болды. 

Дархан Әбдіуахит бұл сюжеттен соң Женевадағы инвестициялық форумның қорытындысын, қол қойылған келісімшарттардың жалпы сомасын тағы бір атап шықты. Осыдан кейін Шынар Асанқызы әзірлеген Мемлекет басшысының Ақордадағы қабылдауы туралы сюжет берілді. Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық компаниялардың басшыларымен кездескен. Шынар Асанқызының бұл материалы да кездесу барысындағы Президенттің сөздерін тәпсірлеуден әрі аспады. Қор нарығы, Ұлттық компанияларды IPO-ға шығару және оған шетелдік инвесторларды тартуға қатысты Президенттің сөздеріне негізделген баяндау сюжетте сараптама жоқ. Шетелдік инвестор тарту арқылы «Қазатомпром» секілді ұлттық компанияны IPO-ға шығарудың мәнін сарапшылармен бірге талқыласа, отандық қор нарығындағы шетелдік компаниялардың артуына қатысты қаржы сарапшысының талдауы болса, бұл сюжет хаттамалық баяндау шегінен шығып, көрерменге отандық қор нарығы туралы біршама ақпарат берер еді.  

«Омикрон» ойландырып қойды». «Жеті күн» авторлары «мәлім де беймәлім» штамм жайында сюжет әзірлепті. «Омикрон» деп аталған сюжетте жаңа штамға байланысты әлемдегі жағдайға шолу жасалып, Қазақстанда енгізілген жаңа шектеу шаралары баяндалды. Мысыр еліне баруға қазақстандық азаматтарға тиым салынғаны айтылып, соның салдарынан саяхат бағытын БАӘ-не өзгерткен кейіпкерден сұхбат алынған. БАӘ-де саяхаттау бағасы қымбаттап кеткені де айтылды.  Денсаулық сақтау министрлігінің өкілдері пікір білдірген. 

2022-2024 жылдарға арналған бюджет жобасы бекітілді. Елде ең төменгі айлық мөлшері өсті, сонымен қатар ең төменгі зейнетақы, АЕК, ең төменгі күнкөріс деңгейінің көрсеткіштері өсті. Дархан Әбдіуахит осыларды тізбектей келе, Тәуелсіздіктің 30 жылы ішінде ЖІӨ, шетелдік инвестициялар, халықаралық резервтер, тұрғын үй, темір жол және автомобиль жолдарының қаншалықты ұлғайғаны туралы біршама «санды сөйлетті». Осы статистика негізінде Дархан Әбдіуахит «О бастағы алдымен экономика, содан кейінгі саясат қағидаты экономикалық жетістіктерге жетеледі. Саяси реформаларды сәтті жүзеге асыруға негіз болды» деген байлам жасайды. Алайда, бағдарлама жүргізушісі саясаткер немесе экономист емес, журналист, сондықтан оның байлам жасауы артық. Әдетте мұндай кесіп айтылатын пікірлерді сарапшылардың еншісіне қалдырған дұрыс. 

1 желтоқсан, Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті күніне Сәкен Сейітханұлы арнайы сюжет әзірлепті. «Реформатор» аталатын материалда алғашқы Президент сайланып, «жаңа дәуір» басталған 1991 жылдан бергі  елдің жағдайы қалай өзгергенін ұзақ баяндайды. 

Тұңғыш Президент тақырыбы, нақтырақ айтсақ, Елбасының әлемді ядролық қарусыздануға шақырған бастамасы келесі сұхбатта жалғасты. Мақпал Мадиярова Елбасының осы бастамасы туралы Нұрсұлтан Назарбаев қоры жанындағы Әлемдік экономика және саясат институтының сарапшысы Ерлан Мәдиевтен сұхбат алды. 

Мерекенің құрметіне арналған, алғысөзі ұзақ тағы бір сюжет «Елбасы жолы» деп аталады. Ақбөпе Тәңірберген әзірлеген сюжетте шетел Президенттерінің, өзге де шетелдік сарапшылардың Елбасы туралы пікірі топтастырылыпты. Алғашқы болып Ресей Президенті Владимир Путиннің пікірі берілді. Осылайша «Жеті күннің» Елбасы тақырыбы бас-аяғы 20 минутқа созылды. 

Жыр алыбы – Жамбылдың 175 жылдығына орай Мемлекеттік хатшы Қырымбек Көшераевтың қатысуымен Алматыда және Алматы облысында шаралар өтіпті. Бұл шаралар туралы Дархан Әбдіуахит студияда тұрып баяндап,  синхрондар берілді. 

Ал «Жеті күн» Тұңғыш Президент күніне орайластырылып өткізілген іс-шаралармен түйінделді.  

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы» 

«Омикрон» штамы туралы ақпарат өткен аптада Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымынан бастап, Батыс Еуропаның бірқатар мемлекеті мен АҚШ-тың мазасын алып, кейбір елдерге шекараны жабуына себеп болған еді. Біздің ел де Мысырмен барыс-келісті тоқтатқан болатын. «Айнаның» алғашқы сюжетіне жаңа штамның белгілері арқау болды, сондай-ақ, қолдағы вакцина жаңа штамынан қорғай ма деген сұраққа жауап іздеген. 

«Теңгенің тегеуріні» аталатын сюжетте Бақытнұр Әлібай теңгенің әлсіреп доллардың қымбаттағанына тоқталыпты. Шетел валютасының қымбаттауына не себеп, болашақта доллардың бағаы қанша болады, теңгені ұстап тұру үшін Ұлттық банк интервенция жасады ма, теңгенің бағамы қандай жағдайда арзандамайды деген сұрақтарға сарапшылар, экономистер, Ұлттық банк өкілі жан-жақты жауап беріпті. Қаржы нарығындағы қалыптасқан жағдайды қарапайым тілмен талдаған толымды сюжет. 

Өткен аптада халық назарын аударған тағы бір тақырып – онлайн аударымдардан салық ұстау мәселесі болатын. «Айна» осы тақырыпты студияда қонақтармен бірге талқылайды. Студияға Мемлекеттік кіріс комитетінің өкілі Айнұр Сартаева мен блогер Алмас Тоқабаев  шақырылған.   Алмас Тоқабаев халықтың өкілі ретінде онлайн аударымға қатысты күмәнді деген пайымдарды алға тартып, бұл мәселе неге көпшілік арасында наразылық тудыруы мүмкін екенін түсіндіруге талпынса,  кіріс комитетінің өкілі заңды тәпсірлеуге тырысты. Көрерменге «Мобильді ақша аударымы қызметін жиі пайдалансыз ба?» деген сауал қойылды. Жүргізуші Айдана Үсенбай қонақтарға what’s up  желісіне келген сауалдарды қойып отырды. Талқылау барысында елдегі салық жүйесіне қатысты халыққа ақпарат тарату деңгейі төмен екені де айтылды. 

Махамбет Бейбітшілік иіс тиіп қайтыс болғандар, үй шаруашылығындағы жылыту пештері мен қазандықтардың қауіпсіздігі туралы материал әзірлепті. Сюжеттің алғысөзінде иіс тиіп қайтыс болғандардың статистикасы берілді. «Уланудың алдын алу» рейдіне қатысқан тілші құзырлы орган, газ таратушы компанияның өкілдерінен және Мәжіліс депутатынан пікір алған. Сала мамандары өрт қауіпсіздігін сақтау бойынша қордаланған мәселелер: маман жетіспеуі, арнайы техникалық инспекцияның болмауы, тұрғындардың салғырттығы жайын айтты.  

Айдана Үсенбай «Осы аптаның тағы бір күйіп тұрған тақырыбы» ретінде БЖЗҚ-дан біржолғы төлем алу үшін жиналған қаражаттың жеткілікті шегінің өсуін атады. Шындығында, бұл мәселе өткен аптада әлеуметтік желілерде қызу талқыланған болатын. «Айна» авторлары желі қолданушылардың бірнеше пікірін жариялап, Skype байланысы арқылы қаржыгер маманмен мәселенің саяси астарын, экономикалық себептерін талқылады. Алайда, бұл талқылауға Қаржы министрлігі немесе осы салаға жауапты билік өкілі шақырылып, мәселе бұдан тереңірек талқыланғаны  жөн болар ма еді?! 

Әлеуметтік желіде пранк жасау – жастар арасында кең таралған үрдіс. Пранкер Данияр Жақсылықтың айтуынша, ол тіпті танымал болудың таптырмас жолы көрінеді. Бұл туралы Арай Құрақбайдың «Желіде желіккендер» аталатын сюжетінде айтылыпты. Мәскеуде Пранк жасап, қымбат көлікті айдап әкеткен жастар Ресей заңы бойынша 3,5 жылға сотталған. Осы мәселені көтере келе, Журналистердің әдеп кодексі секілді, әлеуметтік желі қолданушыларына да ортақ әдеп стандарттары керек деген ойды сұхбатқа пікір берген пранкер, Мәжіліс депутаты да алға тартты. 

Apta, QAZAQSTAN

Apta ресми жаңалықтан басталды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың шақыруымен 5-6 желтоқсан күндері елімізге Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёев екі күндік мемлекеттік сапармен келеді. 

Келесі жаңалық та Ақорда хабарымен жалғасты: Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Ақорда резиденциясында шет мемлекеттердің ірі инвестициялық компаниялары өкілдерімен кездесті.

Қасым-Жомарт Тоқаев Швейцарияға сапары барысында Швейцария президенті Ги Пармеланмен бірге, белгілі дипломат және саяхатшы Анри Мозердің бірегей экспонаттар топтамасындағы керемет жәдігерлердің бірі – қазақтың барқыттан жасалған тұскілемді бірге тамашалады. Жүргізуші Жайна Сламбек алғысөзде бұл туралы ұзақ әңгімеледі. Ал хаттама мәндес сюжетте стендап көп болды. 

Жүргізуші сюжеттен кейін президент Швейцарияда тағы кімдермен кездескенін айтып шықты. 

Жаңа жылдан бастап БЖЗҚ-дағы мерзімінен бұрын пайдалануға болатын жеткілікті шек өседі. Аптаның ең шулы тақырыбын бағдарлама авторлары сюжетсіз қалдырды. Есесіне бұл жөнінде ұзағынан айтты: БЖЗҚ өкілінің (неліктен өскенін мәлімдеді), тұрғындардың (келіспейді), сарапшы экономистің (түпкі себебін түсіндіреді) және депутаттың (бұл өзгерісті қолдамайды) комментарийі бар. 

Мобайл аударымдарға шектеу енгізіле ме, салық салына ма? Соңғы уақыттағы тағы бір даулы тақырып бағдарламаның екінші сюжетіне арқау болыпты. Түсіндірмелі материалда тұрғындардан бастап министрлік өкілдеріне дейін түрлі адамдардың комментарийі жинақталған. 

Автокөлік бағасы күн санап өсіп жатыр. Бұл жөнінде «Желілер: корреспонденция, комментарий» арнайы айдарында айтылған еді. Міне, енді сюжет арнапты. Материал авторы жаңа көліктердің қымбаттау себебін іздейді. Тілшінің айтқанындай, бағаның өсуіне электронды жабдықтар тапшылығы себеп екен. Жақсы сюжет. Десе де мінілген автокөліктер нарығындағы ахуалға да назар аударса құба-құп болар еді. 

Apta редакциясы да Тұңғыш президент күніне сюжет арнады. Тарихи кадрлар мен пафосқа толы сюжеттен кейін Қазақстан Тәуелсіздігі күнімен алғаш болып АҚШ президенті Джозеф Байден құттықтағанын хабарлап, бағдарлама аяқталды.

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты

«Жеті күннің» басты тақырыбы – Nur Otan партиясы саяси кеңесінің кеңейтілген отырысы, Нұрсұлтан Назарбаевтың партия төрағасы өкілеттігін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевқа беру шешімі болды.  Дархан Әбдіуахит партияның тарихына тоқталды, Елбасының партиялық куәлігі мен партия мүшелігіне өту туралы өтінішінің бейнесі студиядағы монитордан көрсетілді.  Жүргізуші партияның жылдар бойы қол жеткізген жетістігін оның төрағасы Нұрсұлтан Назарбаевпен тікелей байланыстыра отырып, саяси кеңес жайында әзірленген сюжетке кезек берді.  

Сюжеттің алғысөзі және «Елдіктің жеті тұғыры» аталатын материал бағдарламаның алғашқы 10 минутын алды. Nur Otan атқарған істер, Елбасының жиында жасаған мәлімдемесі, жария еткен «Жеті тұғыры» және оған қатысты саясаттанушы, Мәжіліс депутаты секілді сарапшылардың пікірі берілген сюжетті Дархан Әбдіуахит әзірлепті. 

«Ақордадан кісі аяғы арылмайды». Мемлекет басшысының Бельгияға сапары туралы айтпас бұрын, Дархан Әбдіуахит осылай деді. Елімізге инвестиция құйған елдер тізімінде «алтыншы тұрған елмен ынтымақтың ырысы тағы еселенетін болды».  Осылай деп жалғаған Дарған Әбдіуахит сапар жайында Гүлжан Мақабаева әзірлеген сюжетке кезек бермес бұрын, Президент сапары жайлы тағы біршама мәлімет айтты.  

Бельгия королі Қасым-Жомарт Тоқаевты «өзі күтіп алып», бір сәтке маскасын шешіп суретке түсіпті. Одан кейін «жабық есік» жағдайында келіссөз өткізген. Алайда, тілші «әңгіменің ауаны белгілі» дейді. Оның айтуынша «жабық есіктің» арғы жағында екі елдің байланысы туралы сөз болыпты. Тағы бір сөзінде тілші «Еуроодақ Қазақстанға инвестиция салуда именбейді» деп қалды. Осы орайда Қазақстанға инвестиция салуда именетін себеп бар ма еді деген сауал туады. Президенттің сапар барысындағы кездесулері, сапар аясындағы бизнес форум және Қазақстаннан зығыр экспорттау туралы келісімге қол қойылуы. Соңғысына тілші ерекше тоқталып, қазақстандық және бельгиялық кәсіпкерлердің пікірін беріпті.  Сапардың нәтижесі жайында Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді де өз пікірін айтқан. Брюссельге ресми сапары аясында Президент  «The Parliament magazine» басылымына мақаласын жариялапты. Осы ақпаратпен  тағы 10 минутқа жуық созылған сюжет аяқталды.  

Дархан Әбдіуахит Президенттің апта ішіндегі қабылдауы жайында Ақорда таратқан ресми ақпарат негізінде студияда тұрып баяндады. 

«Майнинг мәселесі» – әлемде криптовалюта өндіретін екінші ел бола тұра, Қазақстан одан неге пайда көрмей отыр деген мәселені талдаған сюжетті Нұрболат Жаңаберген әзірлепті. Энергия тапшылығын тудырып отырған сұр майнерлерді заңдастырып, криптовалюта өндіруден бюджетке қомақты салық алуға болатыны айтылды. Тақырыпқа орай Мәжіліс депутаты, Энергетика министрлігі өкілдері, блокчейн саласының сарапшылары пікір білдіріпті. 

Алдыңғы аптада Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің отырысында Мемлекет басшысы жалғыз баспанасынан айырылатын борышкерлердің мәселесін шешуге қатысты бірқатар ұсыныс жасады. Онда борышкердің өзі мүлікті сатуы, мүлікті бағалаушылардың біліктілігін арттыру секілді бірқатар проблемалар қамтылған еді. «Өтелмеген қарыз» сюжеті Президенттің осы бастамаларын талдауға бағытталды, заңгерлер, сарапшылар, зардап шегуші тарап пікір білдірген. Мемлекет басшысының бастамаларына қатысты жыл соңына дейін заң қабылданатынын айтқан тілші «бұл әрине борышкерлерге болысу емес, саладағы ескерусіз қалған ережелерді енгізу» деп аяқтайды сөзін. 

Ұлттық кеңес отырысында талқыланған тағы  бір мәселе – тұтынушылардың құқын қорғау турасында. «Жеті күн» бұл мәселеге де бір сюжет арнапты. Құқы бұзылған тұтынушылар, Тұтынушылар құқын қорғау жөніндегі қоғамдық бірлестік өкілі, заңгерлер пікір білдірген сюжет елімізде халықтың да, кәсіпкердің де мүддесін ескеретін омбудсмен институты құрылатыны туралы ақпаратпен аяқталыпты. Бұл бастаманы үкімет басшысы көтерген екен, тұтас сюжет Асқар Маминнің осы бастамасының қажеттігін дәлелдеуге бағытталғандай әсер қалдырды. 

Түркістанда өткен Халықаралық қазақ тілі қоғамының IV құрылтай туралы сюжет  «Тәуелсіздіктің 30 жылдығы» айдарымен беріліпті. «Қазақ тілінің болашағына алаңдаған тіл жанашырлары бұл күнді көп күткені анық. Барлығының ойы мемлекеттік тіл мәртебесін көтеріп, тұғырына қондыру». Тілшінің бұл сөзі мемлекеттік тіл тұғырына барып «қонуы» үшін тек осы форумды күтіп отырғандай әсер қалдырады. Жалпылама жасалған тілші тұжырымы ешбір сауалнама қорытындысының не зерттеу жұмысының нәтижесі емес, өз топшылауы. Сюжетті Қорған Қонысбайұлы әзірлепті.

Елімізде апта бойы тәуелсіздік мерейтойы қарсаңында өткізілген өзге де шаралар «Жеті күн» назарында екен. Бұлар жеке сюжетке топтастырылыпты. «Тәуелсіздік ұрпақтары» республикалық жастар форумы өтті. Елбасы үндеу жасаған еді, сюжетте үндеуден үзінді берілді. «Елбасы. Тәуелсіздік. Парламент». Бұл – Тұңғыш Президент күніне орай Парламент Мәжілісі өткізген халықаралық конфренцияның атауы. Ресей, Әзірбайжан, Еуропа, ТүрікПа парламенттерінің өкілдері жиналған алқалы жиын жайлы жеке сюжет жасалмағаны «Жеті күн» дәстүріне жат секілді көрінді. Алматыда өткен Азаматтық форум жайлы ақпарат та осы сюжетте берілді. Тілші Азамат Әбілқайыр бұл материалын «Тәуелсіздік – тәтті сөз ғана емес, ұлттық жауапкершілік» екенін ескерте аяқтапты. 

«Жеті күн» соңғы сюжетін  «Жасыл Қазақстан» ұлттық жобасын түсіндіруге арнады.  

«Айна», «Еуразия бірінші арнасы»

«Айна» бағдарламасының басты тақырыбы — Алматыдағы қайғылы оқиға. Бағдарлама авторлары бұл мәселеге әлеуметтік тұрғыда баға бермекке ұмтылыпты. Келер жылдан бастап зейнетақы, жәрдемақы және ең төменгі айлық жалақы көлемі ұлғатынын айтып, «Ең төменгі күнкөріс көлемі» ұғымына тоқталып, бұл қаражатқа дүкеннен не сатып алуға болатынын тәжірибе жүзінде анықтауға тырысқан. Бұл жолы Берік Дүйсенбай дүкен аралапты. Азық-түлік бағасы бұдан бұрын да «Айна» авторларының назарын аударған болатын, ол кезде Айдана Үсенбай дүкен бағасын саралап көрген еді. Сюжет авторы сарапшы маман арқылы елде инфляция үкімет мәлімдеген деңгейден әлдеқайда жоғары екенін жеткізеді. Мәжіліс депутаты Ерлан Смаиловтың Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігін «бюджетті халықтан қорғау» министрлігі деп атау керек деген мәлімдемесін де келтіре кетіпті.  

Ал Алматыдағы қайғылы оқиғаға байланысты студияда Айдана Үсенбай Мәжіліс депутаты Берік Дүйсенбай және психолог Олжас Сейітовпен бірге  «Вертер» синдромының қоғамға қаупін, трагедияның ықтимал себептерін  талқылапты. Көрерменге титр арқылы «Психологтың көмегіне жүгініп көрдіңіз бе?» деген сауал тасталған. Спикерлер де, жүргізуші де өлім себебіне қатысты өзінше топшылау жасауда сақтық танытқанымен,  әйелдің әрекетін айыптау сипатындағы сөздер айтылды. 

«Айна»  бағдарламасы Елбасы, Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Nur Otan партиясы төрағалығық өкілеттігін Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа тапсыруына, Алматы облысы әкімінің ауысуына да ерекше мән беріпті. Студияға онлайн қосылған сарапшы-саясаттанушы «Бұл ауыс-түйіс үлкен саяси өзгерістің басы болуы мүмкін бе?» деген сауалға жауап берген. Берік Дүйсенбай студияда тұрып, сарапшыға «Қайырлы кеш» деп амандасады. Алайда, көлік ішінде отырып, студияға онлайн қосылған сарапшының жүзіне күн сәулесі түсіп тұрғаны анық көрініп тұр. Бағдарлама кешкі сағат 20.00 эфирге шығады емес пе? 

«Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Мыңбаев ауылында «Княжевская» су  бөгенінен саңлау шығып, айналаны су басқан». «Айна» авторлары елдегі жалпы гидротехникалық нысандардың жай-күйі, жалпы еліміздегі су ресурстарына қатысты проблемаға баса назар аударыпты. Сюжетке сұхбат берген сарапшылар еліміздегі суға қатысты проблемаларды шешуде су шаруашылығы жеке министрлік болып құрылып, оны осы саладан хабары бар маман басқаруы тиіс екенін айтыпты. Ақпараты мол, ізденіспен жасалған мазмұнды материалды Бақытнұр Әлібай әзірлепті. 

«Оқулық пен олқылық»  аталатын сюжет мектеп оқулықтарының сапасына қатысты мәселе көтереді. Оқулық мазмұнына қатысты әлеуметтік желілерде айтылған сыни пікірлерге тоқталып, ол сын әділ айтылған ба, жоқ па, сол тұсын анықтап көреді. Қарапайым ата-ананың, мұғалімнің,  республикалық «Оқулық» орталығы мамандары мен оқушыны сөйлетіп, барлық тарапты қамти әзірленген толымды сюжет. 

«Айна» авторлары оқулық тақырыбын бұдан әрі мемлекеттік тапсырыспен шығарылатын кітап мазмұны мәселесімен жалғапты. «Ашық бюджет» тақырыбын бағдарлама тілшілері жүйелі түрде көтеріп келеді. Махамбет Бейбітшілік әзірлеген бұл сюжет мемлекеттік тапсырыспен шығарылатын кітаптардың мазмұны, оқырманға қаншалықты қызықты екені және тапсырыспен шығарылатын кітаптар қалай іріктелетіні туралы айтады. Мәдениет министрлігінің салаға жауапты мамандары кітап мазмұнына қатысты келеңсіздіктер жайын сөз етіпті. Сюжетте сондай-ақ, жекелеген авторлар мен қарапайым оқырман ретіндегі журналистердің де жауабы бар. Орынды мәселе көтерген материал жасалыпты. Алайда мемлекеттік тапсырыс арқылы кітабы шыққан бірде-бір автордан пікірі жоқ. 

«Айна» ұсынған соңғы сюжет «Ырымның естісі бар, есері бар» деп аталады. Сюжетте соңғы кезде түрлі ырымдар жасап, әлеуметтік желіде жарияланатын видеоларға қатысты этнограф мамандардың пікірін беріпті. Ұлттық дәстүрді насихаттау тұрғысынан көрерменге таратуға оңтайлы сюжет әзірленген. «Айна» бағдарламасы осы тәсіл арқылы соңғы минутқа дейін көрермен назарын ұстап тұруға талпынған сыңайлы.  

Apta, QAZAQSTAN

Apta бағдарламасы коронавирустың жаңа штаммы таралып жатқаны туралы жаңалықтан басталды. Жүргізуші Жайна Сламбек соңғы бір тәулікте елімізде COVID-19 және коронавирусты пневмониядан қайтыс болған адамдар саны бойынша ресми статистиканы айтып өтті. 

2021 жылғы қаңтар-қыркүйекте Қазақстан мен Еуроодақ арасындағы сауда айналымы 18,4% артып, 20,8 млрд АҚШ долларына жетті. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Брюсселге ресми сапарын Бельгия королі Филиппен кездесуден бастады. Корреспондент Альбина Әшім кейбір келіссөздер баспасөзден жабық форматта өткенін хабарлады. Президент Тоқаевты қандай қонақжай әрі құрметпен күтіп алғанына көбірек назар аударған ресми-хаттама мазмұндағы сюжет болды. 

Apta редакциясы қуаңшылықтан зардап шеккен шаруалардың жағдайына апта құрғатпай сюжет арнап келеді. Кешегі сюжет Түркістан облысында шопандар малын алып, Көксарай су қоймасының маңына жайлағанын баяндады. Қолда бар малын аштықтан аман алып қалудың барлық амалын істеп жатқан жұрттың қиын жағдайын анық көрсететін сюжет. Мемлекеттен көмек алудың қиындығы да айтылды. 

Бағдарлама редакциясы ҚР Тұңғыш президенті Н.Назарбаев Nur Otan партиясының төрағасы өкілеттігін тоқтатып, президент Тоқаевқа беретініне сюжет дайындапты. Тұңғыш президенттің көп синхроны бар, депутат пен сарапшы комментарийімен толықтырылған материал. 

Алматыда үш баласын алып көпқабатты үйдің жоғары қабатынан секіріп кеткен әйел оқиғасы да назардан тыс қалмады. Сюжет авторы осы оқиғаны негізге ала отырып, отбасындағы кикілжіңге ерлі-зайыптылардың проблемасы деп бейжай қарау дұрыс па деген сауалға жауап іздейді. Материалда тағдыр тәлкегіне түскен әйел кейіпкер бар. Оны күйеуі жиі ұрып-соққан екен. Ол әйел кейде өз-өзіне қол жұмсауды да ойлаған. Алматы облысындағы осы отбасының проблемасын бәрі: учаскелік полицейден бастап мектеп қызметкеріне дейін білген. Алайда ешкім көмектесуге тырыспаған. Қазір әйел балаларымен бірге Нұр-Сұлтандағы дағдарыс орталығында тұрып жатыр. Сарапшы-әлеуметтанушылар тұрмыстағы зорлық-зомбылыққа қатысты көптеген мәселелерді атап, қалай шешу жолдарын да айтты. Жақсы материал, бірақ сол мәселелерді шешуге тікелей жауапты құқық қорғау органдарынан да, министрліктен де комментарий болмады. Егер журналистиканың бір қызметі — мәселені айтып, шешілуіне септесу болса, онда материал бұл қызметін толықтай орындады. Әйткенмен қайғылы жағдай болған отбасының шын мәніндегі проблемасын ешкім де жіті білмейді. 

Бағдарламаны Нұрсұлтан Назарбаев барған концерт туралы сюжет аяқтады. «Астана Опера» театрында опера әншісі Мария Мудряктің жеке шығармашылық концерті өтті.

«Жаңа репортер» редакциясы қазақстандық телеарналардың қорытынды бағдарламаларына тұрақты мониторинг жүргізіп, апта сайын шолу жариялайды.

Apta бағдарламасына шолуды әзірлеуге Жәнібек Нұрыш қатысты.